Doğu Akdeniz’deki gerilim hakkaniyet temelinde çözülmelidir
Doğu Akdeniz’de artan tansiyon, hakkaniyet temelinde barışçıl bir sonuca ulaşmak için tüm tarafların ivedilikle önkoşulsuz olarak müzakerelere …
Doğu Akdeniz’de artan tansiyon, hakkaniyet temelinde barışçıl bir sonuca ulaşmak için tüm tarafların ivedilikle önkoşulsuz olarak müzakerelere başlama gereğini ortaya koymaktadır.
Doğu Akdeniz’deki bölgesel uyuşmazlık güç kaynakları sorunu olmanın ötesinde, doğal kaynaklar üzerinde egemenlik ve deniz yetki alanının sonlandırılması temelinde stratejik bir problemdir. Bölgedeki enerji kaynakları siyasi sürtüşme ve tansiyon kaynağı olarak değil, çok taraflı işbirliği için bir fırsat olarak kullanılmalıdır.
Hakkaniyetli bir tahlil bulmak ve Doğu Akdeniz’i barış ve refah bölgesi haline getirmek için tansiyonu azaltmak, tek taraflı aksiyonlardan kaçınmak, diyalog ve ön şartsız müzakereleri başlatmak muhtaçlığı vardır. Doğu Akdeniz’de barışçıl ve uzun vadeli tahlil tüm kıyı devletlerin iştirakini gerektirmektedir. “Akdeniz Barışının” (Pax Mediterranea) Türkiye’nin ve Kıbrıs Türk halkının hak ve çıkarları dikkate alınmadan başarılamayacağı açıktır.
Temeli Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu’na dayanan Avrupa entegrasyonunun tarihi, işbirliğine dayalı ekonomik alakalar geliştirilerek uyuşmazlıkların barışçıl yollarla çözülebileceğini göstermiş ve uzun vadeli, sürdürülebilir işbirliklerine ulaşılabileceğini kanıtlamıştır. Tıpkı yaklaşım Doğu Akdeniz’de de izlenmelidir.
Ege Denizi’nde uzun müddettir devam eden ikili uyuşmazlıklar ile Doğu-Akdeniz’deki çok taraflı uyuşmazlıklar başka hususlar olarak değil, bir bütün olarak ele alınmalıdır
Türkiye ile Yunanistan arasında Ege Denizi’nde uzun yıllardır çözülmemiş anlaşmazlıklar, Güney Kıbrıs’ın 2004’te Annan planını reddetmesine karşın, adada kapsamlı bir tahlile ulaşılmadan AB üyeliğine kabul edilmesi, bugün Doğu Akdeniz’deki deniz yetki alanlarının sınırlandırılması konusu ve doğal kaynakların hakkaniyetli paylaşımı sorunları birbirlerini direkt etkilemektedir.
Bu bahisler acilen başlatılacak bir diyalog süreci çerçevesinde ele alınmalıdır. Bu sürecin birinci adımı olarak da Türkiye ile Yunanistan ortasında 2016 yılında kesintiye uğrayan ön keşif görüşmelerinin- anlamlı bir ilerleme sağlamak üzere, herhangi bir ön şart olmaksızın- yeniden başlatılması gerekmektedir. Üzerinde uzlaşı sağlanamayan tüm ihtilaflar milletlerarası hukuk temelinde çözülebilir.
AB sorunun değil, tahlilin kesimi olmalıdır
Avrupa Birliği’ni mevcut uyuşmazlığın tahlilinde daha aktif ve tarafsız bir rol üstlenmeye davet ediyoruz. AB hem üye hem de aday ülkeler için adil ve hakkaniyet temelinde tahlil tarafında tesirli liderlik gösterme fırsatına sahiptir. Bu yaklaşım AB’nin stratejik çıkarlarıyla da uyumludur.
AB’nin dayanışma unsuru ikili tüzel ihtilafların özel kaidelerini ve milletlerarası hukuku gölgelememelidir. Üyelik statüsü nedeniyle taraflardan birine şartsız takviye vermek AB’yi hem adil ve emniyetli bir arabulucu olmaktan mahrum bırakır, hem de tahlilden fazla sorunun modülü haline getirir.
AB Devir Lideri Almanya’nın yapan arabuluculuk yaklaşımını ve Türkiye ile Yunanistan heyetleri arasında Temmuz ayında Berlin’de yapılan toplantının gerçekleşmesinde gösterilen çabayı destekliyor ve takdir ediyoruz. Bu teşebbüsün milletlerarası toplum tarafından daha fazla desteklenmesi gerektiğine inanıyoruz.
Yaptırımlar yahut askeri tansiyonun tırmandırılması tehdidi karşıt tesir yaratır ve sadece gerginliğin artmasına sebep olur. Tansiyonu tırmandırma tehdidinin bir müzakere aracı olarak kullanılmasından kaçınılmalıdır. Mevcut durumdan çıkabilmek için Kıbrıs Türk halkını da içeren kapsayıcı çok-taraflı diplomasi gereklidir. Bu çerçevede, doğal kaynaklara hakkaniyetli erişimi tartışmak için Kuzey Kıbrıs’ın ortak komite kurma önerisi yine değerlendirilmeli ve desteklenmelidir.
Türkiye’nin Avrupa Birliği entegrasyon sürecinin aktif olarak işletilmesi gerekmektedir
Mevcut anlaşmazlık Türkiye ve Yunanistan ortasındaki uzun vakittir çözülmemiş deniz hukuku sıkıntılarının, Güney Kıbrıs tarafından reddedilen BM Annan Barış Planı üzere kaçırılan fırsatların sonucudur. Türkiye’nin AB’ye entegrasyonu kapsamında siyaset yakınsama sürecinin kesintiye uğraması da bu ögeler ortasında değerli bir yere sahiptir.
Doğu Akdeniz’deki tırmanış siyasi uyuşmazlıkların dermanının “uzaklaş(tır)ma” siyaseti olamayacağını bir kere daha göstermektedir. Yaptırımlar ve dışlayıcı siyasetler güvensizliğin artmasına sebep olarak daha fazla hasara yol açacak; bölgede sürdürülebilir barış, istikrar ve ekonomik refahın sağlanmasına yönelik Avrupa mefkureleri ve maksatlarıyla çelişecektir.
Türkiye-AB arasında köklü bağlar ve bu bağların sosyo-ekonomik kalkınma ve hukukun üstünlüğü üzerinde derin etkileri bulunmaktadır. Bu durum dikkate alındığında üyelik perspektifi içermeyen bir Türkiye-AB bağlantısı modeli Türk iş dünyası nazarında sürdürülebilir değildir. Doğu Akdeniz’de hakkaniyetli tahlile yönelik atılacak somut adımlar Türkiye-AB bağlantılarının canlandırılmasını sağlayacak ve Türkiye’nin AB ahengine yönelik reform sürecine ivme kazandıracaktır.
Problemlerin üstesinden gelmek için ileri görüşlü siyasetler izleme vaktidir
COVID-19 krizinin sürdüğü bir periyotta hepimizin ortak sorumluluğu, alışılmış ve fikrî kaynaklarımızı uzun müddettir devam eden problemleri aşacak ve barış ve refah kaynaklarına dönüştürecek ileri görüşlü siyasetler uygulamak için kullanmaktır.
Brüksel, Ankara, Atina, Berlin ve Paris başta olmak üzere tüm Avrupa başşehirleri, öncelikle NATO içerisindeki ittifak ruhunu koruyarak, yenilikçi, hakkaniyetli ve karşılıklı fayda sağlayan tahlillerle zorluk ve uyuşmazlıkları aşmak için diplomatik bilgelikten yararlanmalı, mevcut tüm olumlu imkanlarını kullanmalıdır.
Kaynak TUSIAD
Hibya Haber Ajansı
