MEHMET KAYA-ANKARA
Prof. Dr. Serdar Sayan ve Dr. Pınar Kaynak, salgın periyodunun işgücünü nasıl etkilendiği ve işgücü datalarının takibine yönelik bir dizi çalışma yaptı. “Salgının İşgücü Piyasalarına Tesirleri ve Yansımaları” başlığını taşıyan çalışmada ve kısa vadeli işgücü göstergelerini iddia etme gayesiyle üretildiği için salgının tesirinden ötürü sapma ihtimalinin yükselmesi nedeniyle kamuoyuna duyurulması durdurulan Toplumsal Siyasetler Uygulama ve Araştırma Merkezi-SPM “Sanayide Gelişmeler ve İstihdam Eğilimleri” çalışmalarında yeni araçların kullanılmasını önerdiler.
İstihdam “eğreti olmayan istihdam” ile takip edilmeli
Serdar Sayan nezaretinde yapılan “Sanayide Gelişmeler ve İstihdam Eğilimleri” çalışmasının Eylül sayısında Pınar Kaynak, en kaba tarifiyle, kayıt dışı, kural dışı çalıştırma manasına gelen “eğreti istihdamı” dışlayarak, “eğreti olmayan istihdam” verisi üretti. Çalışmada, “Salgının işgücü piyasaları üzerinde yarattığı gibisi görülmemiş tesirler işgücü ve işsizlik dinamiklerinde anomalilerin ortaya çıkmasına yol açtı. Bu anomalilere bağlı olarak, Türkiye (ve kimi diğer ülkelerde) klâsik tariflere dayalı olarak hesaplanan resmi işsizlik oranları işgücü piyasalarındaki tabloyu sağlıklı olarak yansıtamaz hale geldi” bilgisi verildi. “Ancak resmi işsizlik oranlarını anlamsız göstergeler haline getiren bu süreçte, işsizlik dinamiklerini daha gerçek değerlendirebilmek için,(geniş tarifli da olsa) işsizliğin yanı sıra istihdam datalarına de odaklanılması gerektiğini düşünüyoruz” denilen çalışmada, istihdamın “eğreti olmayan istihdam” ismi verilen yeni bir araçla takip edilmesi önerildi.
Eğreti olmayan istihdam yıllık bazda 3,1 puan azaldı
Eğreti olmayan istihdam, tarım dışı işlerde, toplumsal güvenlik kapsamında ve tam vakitli çalışan bireyleri baz alarak kurumsal olmayan 15+ nüfus dikkate alınarak oluşturuldu. SPM Bülteninde gelişmelere ait yapılan değerlendirmede, “Pandemiyle berbatlaşan durumun gözden kaçırılmasına sebep olan resmi işsizlik oranlarının bilakis, eğreti olmayan istihdam oranı göstergemiz istihdamda Mart 2020 periyodundan sonra COVID-19’a bağlı olarak hızlanan düşüşü muvaffakiyetle yakalıyor. Önerdiğimiz tanımlar ışığında Mayıs 2020 devrine ait eğreti olmayan istihdam oranını yüzde 25,4 buluyoruz ki bu oran, geçtiğimiz yılın birebir periyodundan 3,1 puan ve Nisan 2020 periyodundan ise 0,4 puan daha düşük” denildi.
Türkiye’de işsizlik Kasım 2019’dan bu yana kararlı halde artıyor
“Salgının İşgücü Piyasalarına Tesirleri ve Yansımaları” çalışmasında, TÜİK’in hesaplamada kullandığı formülün, olağan periyotlar için milletlerarası kabul görmüş bir metot olduğu lakin salgının tesirini gözlemede yetersiz kaldığı belirtildi. İşgücü bilgilerini, işgücüne dahil olmayan bireylerdeki artış, işten çıkarma yasağı, fiyatsız izin-kısa çalışmaya çıkarılanların işbaşında olmayışı üzere ögelerin etkilediği hatırlatıldı.
Çalışmada, TÜİK datalarında istihdamda azalma olmasına karşın işsizlik oranında gerilemeye yol açan; işgücüne dahil olmayanlar içinde sayısı artan “iş aramayıp çalışmayla hazır olanlar” kırılımına bağlı olarak geniş tarifli işsizlik aracı da üretildi. Geniş tarifli işsizlik, iş aramayıp çalışmaya hazır olan nüfusun, işgücü ve işsiz sayısına eklenerek, yeni işsizlik oranı hesaplaması halinde tanımlandı.
Geniş tarifli işsizlik, TÜİK işsizlik verisiyle ayrışıyor
Çalışmada, geniş tarifli işgücünün TÜİK işgücü ile paralel seyretmesine karşılık, geniş tarifli işsizliğin TÜİK işsizlik verisiyle ayrıştığı vurgulanarak şu yorum yapıldı:
“İşsiz sayısı Aralık 2019-Nisan 2020 devirleri ortasında azalma eğilimi gösterirken, geniş tarifli işsiz sayısının Kasım 2019’dan bu yana kararlı biçimde arttığı görülüyor. Mayıs 2019-2020 periyotları ortasında işsiz sayısı 331 bin kişi düşerken, geniş tarifli işsizlerin sayısı 2 milyon 87 bin kişi artarak 8 milyon 538 bin kişi mertebesine ulaşıyor ve Ocak 2014 periyodundan bu yana görülmemiş bir rekor kırıyor.
İşsizlik 2019 Aralık’tan itibaren yeni bir faza girdi
Esasen Türkiye iktisadının pandemi öncesinde de yaşadığı krize bağlı olarak çok artmış olan işsizliğin, 2019 Aralık periyodundan itibaren yeni bir faza girdiği anlaşılıyor. Klasik manada işsiz sayısındaki kararlı azalış ve geniş tarifli işsiz sayısındaki (iş aramayı bırakanlardaki artışa bağlı olan 300 küsur binlik sıçrama ile başlayan) kararlı artış ile karakterize edebileceğimiz bu yeni süreç, pandeminin tesiriyle çok hızlanmış durumda.”
İşsizlik ödeneği müracaatları altı ayda %12,5 azaldı
Dünya ekonomilerini olduğu üzere Türkiye iktisadını de derinden etkileyen COVID-19, ekonomik göstergelerdeki tahribatını sürdürüyor. İşletmelere takviye gayesiyle getirilen ve kamuoyunda işten çıkarma yasağı olarak bilinen uygulama, bu periyotta işsizliğin artmasını engellese de işsizlik ödeneğine başvuranların sayısı tekrar 1 milyonun üzerine çıktı. İŞKUR datalarına nazaran, işsizlik ödeneğine başvuranların sayısı geçen yıla nazaran yüzde 12.5 azalarak 1 milyon 66 bine geriledi. Lakin işsizlik ödeneği için belirlenen kriterleri sağlayanların oranı geçen yıla nazaran önemli oranda azaldı. 2019 Temmuz sonu prestijiyle başvuran 1 milyon 219 bin şahıstan yüzde 51.8’e karşılık gelen 632 bin 58 kişi ödenek almaya hak kazandı.
Bu yıl birebir devirde ise 1 milyon 66 bin müracaatın yüzde 34.4’üne karşılık gelen 366 bin 974’ü kabul edildi. Yılın birinci ayında 163 bin 56 olan işsizlik ödeneği başvurusu, şubatta 120 bin civarında artarak 281 bin 540’a, martta 220 bin artarak 502 bin 196’ya çıktı. COVID-19 sebebiyle uygulanan sokağa çıkma yasağı ekonomik faaliyetleri durma noktasına getirdi. Bu yüzden iş kaybını önlemek hedefiyle takviye paketi açıklayan iktisat idaresi, işten çıkarmayı yasaklayan bir yasal düzenleme yaparak fiyatsız müsaade ödeneği uygulaması başlattı.
Bu uygulama ile birlikte nisan ayından itibaren işsizlik ödeneği müracaatları artış suratında azalma oldu. Nisanda 811 bin 164 olan müracaat, mayısta 919 bin 978, haziranda 970 bin 117 oldu. Ocak ayında yüzde 55 düzeyinde olan müracaat kabul oranı ise şubatta yüzde 54.6’ya, martta yüzde 47.7’ye, nisanda yüzde 38.17e, mayısta yüzde 34.6’ya düştü. Haziranda ise yüzde 34.9 oldu. Alınan tedbirler ve işten çıkarma yasağı, kayıtlı işsiz sayısında da azalmaya yol açtı. Geçen yıl Ağustos sonu prestijiyle 3 milyon 351 bin olan kayıtlı işsiz sayısı bu yıl tıpkı periyotta yüzde 17.1’lik azalışla 3 milyon 351 bine geriledi. (HÜSEYİN GÖKÇE – ANKARA)
