TC Merkez Bankası (TCMB) Lider Murat Uysal, enflasyon raporunu açıkladı.
Uysal, Merkez Bankası binasında düzenlediği toplantıda yaptığı konuşmada, enflasyon raporunun yeni halinin, genel kıymetlendirme, ekonomik görünüm ve orta vadeli öngörüler olmak üzere 3 ana kısımdan oluştuğunu bildirdi.
Genel kıymetlendirme kısmına makroiktisadi görünümle başlayıp, rapor devrindeki para siyaseti uygulamalarına yer verdikten sonra orta vadeli öngörüler ile iddialar etrafındaki en önemli riskleri özetlediklerini aktaran Uysal, ”Ekonomik görünüm kısmında ise global iktisat, finansal şartlar, iktisadi faaliyet ve enflasyon gelişmeleri olmak üzere dört alt kısımda devrin öne çıkan gelişmeleri anlatılıyor. Son kısım, geçmişte olduğu üzere, orta vadeli varsayımlarımızı ve risk değerlendirmelerimizi içeriyor.” dedi.
Uysal şöyle devam etti:
”Yeni raporda, konjonktürel olarak değerli gördüğümüz ayrıntılarla ilgili kısa tespit ve değerlendirmelere ‘mercek altı’ başlıkları altında yer vermeye başladık. Bunun yanında, devrin öne çıkan tartışma hususlarını ve tematik tahlillerimizi paylaştığımız kutu çalışmalarına yer vermeye devam ediyoruz. Birinci kutuda son devirde gelişmekte olan ülkelerde para siyasetinin aktifliğini azaltan ögelere ait bir kıymetlendirme yer alırken, ikinci kutuda bu kısıtlar çerçevesinde gelişmekte olan ülkeler için önerilen bütünleşik siyaset çerçevesini inceliyoruz. Ayrıyeten, FED’in ortalama enflasyon hedeflemesi siyasetini, muhtemel tesirleriyle birlikte kıymetlendiren bir çalışma da raporumuzda yer alıyor. Yurtiçi iktisadi faaliyet ve enflasyon gelişmelerini inceleyen kutularımızdan birincisi, angörü modelleri ve yüksek frekanslı göstergeler ışığında kısa periyot büyüme görünümünü özetliyor. Oburu ise toplam talep şartlarının enflasyon üzerindeki tesirine dair bir tahlil sunuyor.”
Koronavirüs salgınını takiben nisan ayında taban düzeyini gören global iktisadi faaliyetin olağanlaşma adımları sonrasında kısmi bir toparlanma kaydettiğini anlatan Uysal, ”Büyümeye dair öncü gösterge niteliğindeki PMI endekslerindeki toparlanma sürüyor. Lakin global faaliyet hala salgın öncesi seviyesinin altında seyrediyor. Data akışı ile birlikte 2020 yılına ait büyüme öngörüleri geçtiğimiz rapor devrine nazaran bir ölçü iyileşse de yıl geneli için hala besbelli daralmalara işaret ediyor. İçinde bulunduğumuz devirde salgının seyrine ve iktisat siyasetlerinin tesirlerine yönelik belirsizlikler devam ediyor. Bu nedenle, global iktisadi faaliyetteki toparlanmaya ait belirsizlikler yüksek seyrederken, büyüme varsayımlarının geniş bir aralıkta dağılması da bu görünümü teyit ediyor.” diye konuştu.
Uysal, şunları lisana getirdi:
”Enflasyon tarafında ise güç fiyatları düşük düzeyini korurken, başta milletlerarası besin fiyatları olmak üzere emtia fiyatlarının salgın öncesi seviyelerini aştığını görüyoruz. Lakin, gelişmiş ülkelerde çekirdek enflasyon salgın öncesine nazaran bariz halde düşük seyrediyor. Zayıf büyüme ve düşük enflasyon nedeniyle, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin genişleyici mali ve mali duruşlarını sürdürdüklerini görmekteyiz (Grafik 3). Global likidite şartlarındaki artışa ve gelişmiş ülke finansal varlıklarının getirilerindeki düşüşe karşın, yüksek belirsizlik ortamı fonların gelişmekte olan ülkelere yönelmesini engelliyor. Yılın üçüncü çeyreğinde gelişmekte olan ülkelere yönelen portföy akımları yüklü olarak çıkış taraflı olurken, son çeyrekte borçlanma senedi piyasalarına düşük ölçülü girişler gözlendi (Grafik 4).”
Olağanlaşma adımlarını takiben global risk iştahındaki artışa karşın, Türkiye’den portföy çıkışlarının yılın üçüncü çeyreğinde de devam ettiğini söz eden Uysal, şöyle dedi:
”Ayrıca, Türkiye’nin risk primi global belirsizliklerin yanı sıra ülkeye mahsus faktörlerin de tesiriyle dalgalı ve yüksek seyretti. Salgın periyodunda cari süreçler açığındaki artışın yanı sıra portföy çıkışları ve vadesi gelen dış borç ödemeleri, dış finansman muhtaçlığını artırdı. Bu duruma bağlı olarak döviz kuru oynaklığı arttı (Grafik 5). Dış finansman şartlarındaki sıkılaşmaya karşın, nakdî ve mali önlemlerle yurt içinde süratli bir kredi genişlemesi sağlandı ve iktisatta süratli bir toparlanma kaydedildi. Lakin, bu toparlanmanın dış istikrar ve enflasyon üzerindeki yansımaları, makrofinansal risklerin sınırlanabilmesi için salgın periyoduna has siyasetlerde olağanlaşma muhtaçlığına işaret etti. Bu kapsamda Ağustos ayından başlayarak para siyaseti ve likidite idaresi kapsamında atılan adımlar ve makro siyasetlerdeki koordineli olağanlaşma sonucunda finansal şartlarda bariz bir sıkılaşma sağlandı. Gerçekten kredi faizlerindeki yükselişle birlikte kredi büyümesi üçüncü çeyrek sonunda kıymetli ölçüde yavaşladı (Grafik 6).”
Uysal, şunları aktardı:
”Finansal şartların yurtiçi talebi değerli ölçüde desteklediği üçüncü çeyrekte, iktisadi faaliyet geniş bir sektörel yayılımla, V-tipi besbelli bir toparlanma kaydetti (Grafik 7). Bununla birlikte, salgından olumsuz etkilenen, turizm irtibatı güçlü kimi mal ve hizmet bölümlerindeki düzgünleşme görece sonlu kaldı. Yüksek frekanslı bilgiler, toparlanmanın Eylül ve Ekim aylarında sürdüğüne işaret ediyor (Grafik 8). Finansal şartlardaki sıkılaşmayla birlikte önümüzdeki periyotta yurt içi talebin sürat kesmesi beklenmekle birlikte, 2020 yılında ek bir siyaset dayanağı gerekmeksizin müspet büyüme ihtimalinin epey güçlendiğini kıymetlendiriyoruz.”
Dış istikrar tarafında ise, mal ihracatında öngörülenden daha güçlü seyreden toparlanmaya rağmen, başta turizm olmak üzere hizmet gelirlerindeki düşüş ve ithalattaki artışla birlikte cari süreçler açığında kısa müddette süratli bir artış gerçekleştiğini lisana getiren Uysal, ”İhracat, yurt dışındaki olağanlaşma adımları ve rekabet gücü kazanımlarının dayanağıyla süratle toparlanarak salgın öncesi seviyelerini aştı. Ertelenmiş talebe ve salgın önlemleri kapsamında uygulanan likidite ve kredi siyasetlerine bağlı olarak ithalat, Mayıs ayından itibaren toparlanma sürecine girdi. Altın ithalatı ise global belirsizliklere ek olarak son periyotta güçlenen dolarizasyon eğilimiyle süratle artarak Ağustos ayında tarihi yüksek düzeylere ulaştı. Böylece yılın birinci sekiz ayında cari süreçler açığı 26,5 milyar dolar düzeyinde gerçekleşti (Grafik 9). Altın hariç tutulduğunda, ihracatın ithalatı karşılama oranının tarihî yüksek seviyelerde seyretmesi, gerçek kur seviyesinin dış istikrardaki uyarlamayı desteklediğine işaret ediyor (Grafik 10). Bu doğrultuda, salgın devrine has kredi siyasetlerinin normalleşmesiyle birlikte güçlü kredi ivmesine bağlı ek ithalat talebinin zayıflamasını ve gerçek kurun dengeleyici tesirlerinin daha besbelli hale gelmesini bekliyoruz. Böylece, mal ihracatındaki güçlü toparlanmanın yanı sıra emtia fiyatlarının görece düşük düzeyleri de önümüzdeki devirde cari süreçler istikrarını destekleyecektir.” sözüne yer verdi.
Murat Uysal, iktisadi faaliyetteki güçlü toparlanmanın işgücü piyasasına olumlu yansımalarını görmeye başladıklarını söyledi.
Mevsimsellikten arındırılmış bilgilerle, yılın ikinci çeyreğindeki istihdam kaybının şimdi yarısının telafi edilebildiğine işaret eden Uysal, şu bilgileri verdi:
”Salgına bağlı olarak iş imkanlarının daraldığı bu devirde, kısa çalışma ödeneği başta olmak üzere işsizlik sigorta fonu ve cari transferler aracılığıyla sağlanan dayanaklar hanehalkı gelir kayıplarının sınırlanmasında kritik rol oynadı. İktisattaki toparlanmayla birlikte, temmuz periyodunda işgücüne iştirak oranı artış gösterirken, işsizlik oranları düşüş kaydetti (Grafik 12). Öncü göstergeler, yeni iş ilanlarının arttığını ve istihdam imkanlarının güzelleşmeye devam ettiğini gösteriyor.”
Uysal, tüketici enflasyonu ve çekirdek göstergelerden B endeksinin 2020 yılının üçüncü çeyreğinde sırasıyla yüzde 11,75 ve 11,57 olarak gerçekleştiğini belirterek, ”Temmuz Enflasyon Raporu iddia aralığı üst bandına yakın seyretti (Grafik 13 ve 14). Talep istikametli dezenflasyonist tesirlerin daha besbelli hale gelmesiyle yılın ikinci yarısında enflasyonun düşüş eğilimine gireceği tarafındaki geçmiş değerlendirmelerimize rağmen, güçlü kredi ivmesi ve Türk lirasındaki kıymet kaybıyla birlikte enflasyon öngörülenden yüksek bir seyir izledi.” dedi.
Yıllık enflasyonun eylül ayında hazirana nazaran bir ölçü gerilediğini anlatan Uysal, ”Bu düşüşte, alkollü içecekler-tütün ve güç kümelerindeki baz tesiri belirleyici oldu (Grafik 15 ve Grafik 16). Yıllık enflasyon, bir evvelki periyoda nazaran bir ölçü güzelleşerek varsayım bandının içinde kalmasına karşın, yılın kalanına ait görünüm geçmiş öngörülerden daha yüksek bir seyre işaret ediyor.” görüşünü aktardı.
Murat Uysal, şöyle devam etti:
”Nitekim çekirdek göstergeler, üçüncü çeyrekte enflasyon eğiliminin temel mal kümesi kaynaklı olarak yükseldiğine işaret ediyor (Grafik 17). Hizmetlerde ise nispeten daha ölçülü bir seyir izleniyor (Grafik 18). Temel mal enflasyonundaki yüksek seyirde, döviz kuru gelişmeleri ve güçlü kredi ivmesine bağlı olarak güçlü mal kümesi sürükleyici oldu. Öteki yandan, salgına bağlı ünite maliyet artışlarının gözlendiği hizmetler kesiminde, olağanlaşma adımlarıyla birlikte arz istikametli enflasyonist baskılar bir ölçü azaldı. Birtakım kalemlere getirilen KDV indirimleri de hizmet enflasyonunda bir evvelki çeyreğe nazaran daha düşük bir eğilim gözlenmesinde tesirli oldu. Besin enflasyonundaki yüksek seyir ise devam ediyor. Ağustos ayından itibaren memleketler arası besin fiyatlarının yükselişe geçmesiyle dalda maliyet baskılarının ağırlaştığını izliyoruz.”
Uysal, ”Ankete dayalı enflasyon beklentilerindeki yükseliş, yılın üçüncü çeyreğinde de devam etti (Grafik 19). Tahvil getirilerinden elde edilen enflasyon telafileri ise TCMB’nin sıkılaşma adımlarını takiben bir ölçü gerilese de uzun vadeli enflasyon beklentilerinin ve enflasyon belirsizliğinin hala yüksek seyrettiğine işaret ediyor (Grafik 20).” biçiminde konuştu.
Temmuz ayı ortalarından itibaren, iktisadi faaliyetteki toparlanmada gelinen nokta ve bunun makro istikrarlara yansımalarını da gözeterek, salgın devrine mahsus destekleyici siyaset adımlarının kademeli olarak geri alınmasına yönelik uygun bir taban oluştuğunu değerlendirdiklerini tabir eden Uysal, şöyle konuştu:
”Bu doğrultuda, ağustos ayında likidite idaresi kapsamında sıkılaştırıcı adımlar atmaya başladık (Grafik 21). Birebir devirde, nakdî sıkılaşma adımlarıyla uyumlu olacak halde, gerçek kredi büyümesi şartlarını sağlayan bankalar için Türk Lirası ve yabancı para mecburî karşılık oranlarında yapılan artış sistemin fonlama muhtaçlığının yükselmesinde tesirli oldu. Fonlama gereksiniminin değerli bir kısmı döviz karşılığı TL swap süreçleriyle karşılandı. Bununla birlikte açık piyasa süreçleri aracılığıyla yapılan fonlama kompozisyonunda, salgın sonrası devreye alınan maksatlı likidite imkânlarını kademeli olarak azaltarak bariz bir değişime gittik. Bu periyotta haftalık ve üç aylık repo ihalelerinin hissesi azaltılırken, gecelik fonlama ve klâsik ihale fiyatlarında artış gerçekleştirdik (Grafik 22). Eylül ayında, enflasyon beklentilerinin denetim altına alınması ve enflasyon görünümüne yönelik risklerin sınırlanması hedefiyle sıkılaştırma adımlarının güçlendirilmesi gerektiği değerlendirmesinde bulunduk. Bu devirde, siyaset faizini 200 baz puan artırdık ve ardından yüklü fonlama maliyetinde kademeli bir yükseliş sağladık. Ekim ayında ise dezenflasyon sürecini en kısa müddette tekrar tesis etmeye yönelik olarak sıkılaşma istikametinde güçlü bir adım daha attık. Bu kapsamda, para siyaseti operasyonel çerçevesinde değişikliğe giderek, likidite idaresinde sıkılaşma tarafında esnekliğin artırılmasına ve Geç Likidite Penceresi’nde uygulanacak faiz oranı ile gecelik borç verme faiz oranı ortasındaki farkın 300 baz puan olarak belirlenmesine karar verdik. Mevcut şartlar altında, enflasyon görünümünde besbelli bir düzgünleşme sağlanana kadar sıkı mali duruşun sürdürüleceği bir çerçeve oluşturduk.”
Uysal, orta vadeli iddialar üretilirken şimdiye kadar özetlediği makro görünümü temel aldıklarını lisana getirip, şunları paylaştı:
”Buna ek olarak ithalat fiyatları, besin fiyatları ve maliye siyaseti üzere dışsal ögeler için varsayımlarımızı gözden geçirdik. Milletlerarası ham petrol fiyatlarına ait varsayımlarımız temmuz enflasyon raporu ile uyumlu seyretti (Grafik 23). Öte yandan, endüstriyel metal ve ziraî eserler üzere emtia fiyatlarının seyrine bağlı olarak 2020 ve 2021 yıllarına ait ABD Doları cinsinden ithalat fiyatları varsayımımızda üst istikametli güncelleme yaptık (Grafik 24). Ayrıyeten, temmuz enflasyon raporunda yüzde 10,5 olarak aldığımız 2020 yılı besin enflasyonu iddiasını, işlenmemiş besindeki son devir eğilimleri, döviz kuru gelişmeleri ve memleketler arası besin fiyatlarındaki yükselişi dikkate alarak yüzde 13,5 olarak güncelledik. 2021 yılına ait besin enflasyonu varsayımını de yüzde 8’den yüzde 10,5’e çektik. Maliye siyaseti ve finansal siyasetlerin, para siyaseti ile eşgüdüm içerisinde, enflasyonda öngörülen düşüş patikasıyla uyumlu bir çerçevede belirleneceği bir orta vadeli görünüm temel aldık. Bu kapsamda, yönetilen/yönlendirilen fiyat, vergi ve fiyat ayarlamalarının yanı sıra mali duruş ve kredi siyasetlerinin, büyük ölçüde enflasyondaki düşüş sürecini destekleyecek formda belirleneceğini varsaydık.”
Mevcut para siyaseti duruşu ve güçlü siyaset uyumu altında, enflasyonun kademeli olarak gayelere yakınsayacağını öngördüklerini lisana getiren Uysal, ”Bu çerçevede, enflasyonun 2020 yılı sonunda yüzde 12,1 olarak gerçekleşeceğini, 2021 yıl sonunda ise yüzde 9,4’e geriledikten sonra orta vadede yüzde 5 seviyesinde istikrar kazanacağını iddia ediyoruz. Enflasyonun, yüzde 70 olasılıkla, orta noktası yüzde 12,1 olmak üzere, 2020 yılı sonunda yüzde 11,1 ile yüzde 13,1 aralığında, 2021 yılı sonunda ise, orta noktası yüzde 9,4 olmak üzere, yüzde 7,1 ile yüzde 11,7 aralığında gerçekleşeceğini öngörüyoruz (Grafik 25).” diye konuştu.
Uysal, konuşmasını şöyle tamamladı:
”Temmuz enflasyon raporunda enflasyon üzerinde tesirli olan salgına bağlı arz taraflı ögelerin, olağanlaşma sürecinde kademeli olarak ortadan kalkacağını ve yılın ikinci yarısında talep istikametli dezenflasyonist tesirlerin daha besbelli hale geleceğini öngörmüştük. Fakat, olağanlaşmanın kademeli gerçekleşmesi nedeniyle salgına bağlı arz istikametli enflasyonist tesirler yılın ikinci yarısında hafifleyerek de olsa sürüyor. Birtakım dallarda toplam talep şartları enflasyonu sınırlamaya devam ederken, güçlü kredi ivmesine bağlı olarak finansman şartlarına hassas mal kümelerinde fiyat artışları yüksek seyrediyor. Bu doğrultuda, çıktı açığı iddiaları 2020 yılı ikinci çeyreğinden itibaren üst taraflı güncellendi. Konuşmama, yakın periyottaki enflasyon gerçekleşmeleri ve enflasyon görünümünü etkileyen tüm ögeler ışığında 2020 ve 2021 yıl sonu enflasyon varsayımlarını üst taraflı güncellememizde tesirli olan faktörlerin muhasebesini sunarak devam etmek istiyorum. 2020 yıl sonu enflasyon iddiasını 3,2 puanlık güncellemeyle yüzde 8,9’dan yüzde 12,1’e çektik. Bir evvelki rapor devrine nazaran Türk Lirası cinsi ithalat fiyatları enflasyon varsayımını 1,6 puan yükseltirken; çıktı açığındaki güncelleme 0,9 puan üst taraflı tesir yaptı. Besin enflasyonu varsayımındaki artış, enflasyon varsayımını 0,7 puan üst çekerken, enflasyonun ana eğilimi ve başlangıç şartlarındaki güncellemenin tesiri 0,2 puan olarak hesaplandı. Öbür yandan, hizmetler bölümündeki KDV indirimlerinin yıl sonu kestirimine tesirini eksi 0,2 puan olarak değerlendirdik. 2021 yılı enflasyon iddiasını yüzde 6,2’den yüzde 9,4’e güncelledik. 3,2 puanlık güncellemeye en büyük katkı, 2020 yılı iddiasındaki güncelleme ve ithal maliyetlerden geldi. 2020 yıl sonu iddiasındaki güncelleme, geçmişe endeksleme davranışı ve ana eğilim üzerindeki tesirlerine bağlı olarak 2021 yıl sonu kestirimini 1,6 puan üst çekti. Türk lirası cinsi ithalat fiyatları varsayımı iddia güncellemesine 0,8 puan katkıda bulunurken, besin enflasyonu varsayımı 0,5 puanlık tesir yaptı. Öte yandan, toplam talep şartlarının geçmiş öngörülerden daha güçlü seyretmesi, çıktı açığı kanalıyla yıl sonu varsayımını 0,3 puan yükseltti. Varsayımlar, salgında büyük bir hareketlilik kısıtlaması gerektirecek ikinci bir dalga olmayacağı ve global risk iştahında ek bozulma olmayacağı bir görünüm çerçevesinde üretildi. İlaveten, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin genişleyici mali ve mali duruşlarını sürdürmesiyle düşük faiz ortamının uzun bir mühlet devam edeceği öngörüldü. Enflasyon görünümünde bariz bir düzgünleşme sağlanana kadar para siyasetindeki sıkı duruşun sürdürülmesinin ve makro siyaset bileşiminin enflasyonda düşüş önceliğiyle eşgüdüm içerisinde belirlenmesinin ülke risk primindeki güzelleşmeye katkı sağlayacağı bir görünüm temel alındı. Konuşmamı son periyotta uyguladığımız siyasetler ve bunların enflasyon, sürdürülebilir büyüme ve makrofinansal istikrara yansımalarına dair kısa bir kıymetlendirme ile bitirmek istiyorum. Salgının başlangıç basamağında iktisattaki üretken kapasitenin korunması önceliğiyle, devrin şartları gözetilerek kapsamlı bir önlem seti uygulamaya konuldu. Para ve likidite siyasetindeki genişleyici adımlar, finansal siyasetlerle da desteklenerek iktisatta süratli bir toparlanma sağladı. Fakat gelinen noktada, iç talep kaynaklı bu toparlanmanın enflasyon ve cari istikrar üzerinde bariz yansımaları olduğunu görüyoruz. Bu doğrultuda, ağustos ayı başından itibaren salgın periyoduna mahsus siyasetlerde koordineli olağanlaşma adımları atılmaya başlandı. Biraz evvel özetlediğim para siyaseti ve likidite idaresi uygulamalarıyla, yüklü ortalama fonlama maliyetinde 500 baz puanın üzerinde artış gerçekleştirdik. Bu artış, kredi faizlerine güçlü bir biçimde yansıdı ve finansal şartlarda bariz bir sıkılaşma sağlandı. Sıkılaşma adımlarının sonucunda, kredilerin değerli ölçüde yavaşladığı, ithalat talebinde de dengelenmenin başladığı görülüyor. Gelinen noktada, enflasyon beklentilerinin denetim altına alınması ve dezenflasyon sürecinin en kısa müddette tekrar tesis edilmesi, büyümenin sağlıklı ve istikrarlı bir formda devam edebilmesi için kritik kıymet arz ediyor. Bu durum, enflasyon görünümünde besbelli bir güzelleşme sağlanana kadar sıkı bir para siyaseti duruşu gerektiriyor. Para ve likidite siyasetlerinde devam eden sıkılaşmanın tesiriyle enflasyonun 2021 yılının birinci çeyreğini takiben düşüş eğilimine gireceğini öngörüyoruz. Gerçek siyaset faizinin olumlu seviyelere çekilmesiyle enflasyon görünümünde sağlanacak güzelleşmenin, hanehalkı portföy tercihlerinde dolarizasyon eğilimini zayıflatacağını kıymetlendiriyoruz. Önümüzdeki periyotta enflasyon odağıyla siyaset eşgüdümünün güçlendirilmesinin makro dengelerdeki güzelleşmeye ve dezenflasyon sürecine katkı yapmasını bekliyoruz.”
Kaynak TCMB
Hibya Haber Ajansı