İzmir depremi Türkiye’yi uyardı
İzmir’de 30 Ekimde meydana gelen sarsıntıyla Türkiye bir sefer daha zelzele gerçeğiyle karşı karşıya geldi. 114 can kaybının yaşandığı …
- İzmir’de 30 Ekimde meydana gelen sarsıntıyla Türkiye bir sefer daha zelzele gerçeğiyle karşı karşıya geldi. 114 can kaybının yaşandığı zelzelede sekiz katlı apartmanlar saniyeler içinde yerle bir oldu, çok sayıda bina oturulamaz hale geldi. Türkiye’deki sarsıntılarda neden beşerler binaların altında kalıyor, binalar neden yıkılıyor ya da ağır hasar görüyor? Maltepe Üniversitesinden Dr. Öğr. Üyesi Ahmet Utku Yazgan’a nazaran zelzeleye güçlü binalar yapılamamasının üç nedeni var: İlgisizlik, cehalet ve yanlış uygulamalar.
İzmir’de Kandilli Rasathanesinin tespitlerine nazaran 6.9 büyüklüğünde meydana gelen zelzelede yaşanan can kayıpları, yıkılan ve hasar gören binalar, COVID-19 global salgınıyla gayret eden Türkiye’nin zelzele gerçeğiyle bir sefer daha yüzleşmesine neden oldu.
Sarsıntılardan sonra yapı stokunun sağlamlığı ve sarsıntının insan eliyle felâkete dönüşmesi gerçeği yine tartışılıyor. Yapı stoku iyileştirilmiyor mu? Zelzelelerde binalar neden yıkılıyor? İnşaatlar nasıl yapılmalı? Maltepe Üniversitesi Mühendislik ve Tabiat Bilimleri Fakültesi İnşaat Kısmı Dr. Öğr. Üyesi Ahmet Utku Yazgan, “Depreme sağlam binaların nasıl yapılacağı biliniyor lakin bilgi ve uygulama ortasında derin bir uçurum var!” diyor.
“YAPI YÖNETMELİKLERİNDE ŞARTLAR BELLİ”
Türkiye’nin yüzölçümünün yüzde 92’sinin, nüfusunun yüzde 95’inin sarsıntı neslinde bulunduğuna dikkati çeken Yazgan, yalnızca 1903’ten bugüne kadar meydana gelen sarsıntılarda yüz binin üzerinde insanımızın hayatını kaybettiğini hatırlatarak, bu sonucun mühendislikten çok ilgisizlik, cehalet ve yozlaşmış uygulamalardan kaynaklandığını belirtti. Yazgan, “Depremle ilgili kâfi bilgimiz var. Buna karşın ölümlerde ve ekonomik kayıplarda artış olması bilgi ile uygulama ortasında hâlâ derin bir uçurum olduğunu gösteriyor. Halbuki zelzele bölgesinde inşa edilecek yapılar hakkında birincisi 1949’da yürürlüğe giren ve tekraren güncellenen yönetmelikle zelzele hasarının en aza indirgenmesi maksadıyla minimum şartlar belirlenmiş durumda” dedi.
“TÜM EVRELERİN DENETLENMESİ ŞART”
Dr. Yazgan zelzeleye güçlü yapıların inşasında materyal kalitesinin de çok kıymetli bir kriter olduğuna dikkat çekerek, son yıllarda bilhassa hazır beton kullanımının yaygınlaşmasıyla beton basınç dayanımlarında önemli bir düzgünleşme olduğunu ve kullanılan gerecin denetiminin sağlandığını anlattı. Yazgan, “Tabii ki binanın projesine uygun inşa edilmesi ve tüm yapı üretim etaplarının denetlenmesi gerekiyor. Bu nedenle 1999 sarsıntısından sonra 2001 yılında 4708 sayılı Yapı Kontrol Kanunu yürürlüğe girmiş; Etraf ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yetkilendirilen yapı kontrol firmaları; yapıların, proje ve uygulama etabı kontrolünü yaparak, yapının ilgili mevzuata uygun bir biçimde gerçekleşmesini yapı sahibi ismine sağlamakla sorumlu durumda” diye konuştu.
İzmir’i etkileyen sarsıntıda yıkılan binalarla ilgili kolon kesme tezlerinin gündeme geldiğine de dikkat çeken Dr. Yazgan, binaların taşıyıcı sistemine kolon kesme üzere müdahalelerin düşey taşıyıcılarda dayanıklılığı ortadan kaldırdığını ve komşu katlararası yumuşak kat oluşturduğunu söyledi. Dr. Yazgan, bu durumda en küçük bir sarsıntıda dahi, bina sarsıntıdan kaynaklanan yatay yüklere direnemediğinden katların üst üste çöktüğünü belirtti.
“ZEMİN GÜZELLEŞTİRİLMESİ YAPILMALI!”
Yazgan, en çok tartışılan yapı-zemin etkileşimi konusunda ise, yumuşak yerlerde az katlı binaların, çok katlı bina yapılacak ise uygun yer iyileştirmelerinin yapılması gerektiğini vurguladı.
Mevcut yapı stokunun süratli ve hakikat halde zelzeleye sağlam olup olmadığının tespit edilmesi gerektiğine dikkat çeken Dr. Yazgan, yapılan inceleme ve testler sonucunda binanın, sarsıntı güvenliğine ait performans seviyesini sağlamadığı tespit edilirse, binanın taşıyıcı sistemine yeni elemanlar eklenerek yapının yatay ve düşey kuvvetlere karşı dayanıklılığını artırmak gerektiğini belirtti. Dr. Yazgan, bunun için kolon mantolama, perde duvar uygulaması üzere çalışmaların da yapılabileceğini; binaların fiziki durum değerlendirmesi yapılmadan, tamirat vb. süreçlerin yapılmasının ise son derece yanlış olduğuna dikkat çekti.
Dr. Öğr. Üyesi Yazgan, 2012 yılında çıkarılan 6309 sayılı “Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun” ile eski yapı stokunun yenilenmesi ve yaşanabilir kentler oluşturmanın hedeflendiğini de hatırlatarak, “Ama ne yazık ki vakitle kentsel dönüşümde ekonomik kar sağlanmaya başlandı ve afet riski ikinci plana atıldı. Kentsel dönüşümle gaye; ekonomik bir yarar sağlamak kadar, afet riskini azaltacak sarsıntıya güçlü yapı stokunu artırmak olmalı” dedi.
Hibya Haber Ajansı
