“Esas nokta bizi bir araya getirecek evrenselliği yakalamak”

İhsan Dindar – milliyet.com.tr

Elina Duni’nin müziğine yabancı olanlar için bir giriş olması açısından soruyorum; bir Balkan bayanı olarak müziğinizi nasıl tanımlarsınız?

Şunu söyleyebilirim ki yaptığım müziğin çok geniş bir menzili var. Balkan ezgilerini, Arnavut halk ezgilerini caz formuyla birleştirerek seslendiriyorum. Bu benim en besbelli karakteristiğim pozisyonunda. Lakin yakın vakitte farklı şeyler de seslendirmeye başladım. İngilizce yahut Fransızca bestelediğim kendi müziklerimi da seslendiriyorum. Bu süreçte farklı bir yol da bulmayı deniyorum. Özetle son devirdeki ana şeklim bu oldu diyebilirim.

Bugün sizi birinci canlı izleyişim olacak. Lakin sağolsun Youtube, sizin pek çok canlı performansınıza tanıklık etmemizi sağlıyor. Bu konserlerde dikkatimi çeken sizin bir kıssa anlatıcı tarafınız. Bu muhakkak ki bir araştırmanın da ürünü…

Bazen seyahatler sırasında edindiğim bilgiler bazen de insanların bana anlattıklarıyla şekilleniyor tüm bunlar. Bazen de müziğin kendisi zati halihazırda bu kıssayı anlatıyor bizlere. Arnavutça halk ezgilerini, kimsenin Arnavutça bilmediği coğrafyalarda seslendirdiğimde bu müziklerin öyküsünü de anlatmak, paylaşmak istedim. Böylelikle beşerler bu müzikleri farklı bir kulakla, öbür bir algıyla dinleyecekti. En nihayetinde tüm dünyada gibisi öyküler çıkıyor karşımıza. Kimisi aşk, kimisi mevt kimisi de özgürlük üzerine yahut arkadaşlık. Bence buradaki temel nokta bizi bir ortaya getirecek bu üniversalliği yakalamak. Bu benim temel hedefim. Bir nevi beşerler ortasında köprüler kurmak. Bu kıssaları de işte tam da bu yüzden anlatıyorum. Hepsi bize dokunsun, temas etsin diye…

Bu müziklerdeki kimi kıssalar ikimizin de doğduğu toprakların güçlü bayanlarına dair. Şuurlu bir seçim mi bu?

Özel olarak arayıp bulduğum söylenemez. Lakin seslendirdiğim müziklerde sürgün ve göç bariz temalar. Bu sürgünlerin bayanlar ve erkekler üzerinde yarattığı öyküler, tesirler çok farklı. Bu süreçte bayanlar genelde eşini, sevdiğini bekleyen, beklemek zorunda olan kişi oluyor ve tahminen de hiç kavuşamıyor. Bu uzun müddet bekleyiş ve vedalar üzerine olan Arnavut halk ezgilerini seslendirdim uzun müddet.

Konuşmamızın başında son periyotta biçiminizi değiştirip kendi bestelerinize yük verdiğinizi tabir ettiniz. Belirli ki bu orijinal bir seyahat. Bu tercihinizin nedeni merak ediyorum. Buna ek olarak da şunu sormak istiyorum; günün birinde yine Arnavut yahut daha genel manada Balkan ezgilerini tekrar ön plana çıkaracak mısınız?

İkincisinden başlayayım. Açıkçası bilmiyorum. Şu an için yalnızca sanatsal isteklerimin peşinden gittiğimi söyleyebilirim. Bu klasik ezgileri seslendirmek benim için gerçek manada bir okul oldu. Gelişmem açısından çok değerliydi. Artık ise yeni müzikler besteliyorum. Bundan on yıl sonra ne olur bilemem. Bu hususta şu an için bir şey söyleyemem. Evet, bu halk ezgileri çok güçlü ve ben seslendirmezsem unuttuğum manasına da gelmeyecektir.

Türkiye caz geleneği olan bir ülke diyebiliriz. Lakin Arnavutça konuşulan ülkelerdeki caz geleneğine dair pek bir şey bilindiğini sanmıyorum. Sizinle birlikte bu istikamette misal işler yapan öbür isimler de var mı? Yoksa tek misiniz?

Muhakkak bunu yapan tek kişi ben değilim. Bunu birinci yapan isim olarak Eda Zari’yi söyleyebilirim. Paris’te yaşayıp bu tip müzik yapan Linda Rukaj’ı da eklemek mümkün. Priştine’den Agona Shporta bu alanda çalışmalar yapıyor. Aklıma gelen bir öbür isim de ANDRRA. Pek çok isim de bu alanda ilerlemeye başlamış durumda. Onlara ilham olabilmek de çok hoş bir his.

Son yılda tanınan müzikte pek çok Arnavut ismi görmekteyiz. Dua Lipa, Rita Ora, Bebe Rexha vs. Bu mevzuda ne düşünüyorsunuz? Bu isimlerin kültürel olarak katkıları olabileceğini düşünüyor musunuz? Ek olarak sizce çok farklı coğrafyalardaki insanlara Arnavut ezgiler nasıl ulaştırabilir?

Bahsettiğiniz isimlerin kimileri Londra’da büyümüş sanatkarlar. Hasebiyle benim açımdan onlar daha çok Britanya kültürünün kesimleri. Onların Arnavut müziğini tanıttığını da düşünmüyorum. Lakin bir Arnavut yaklaşımları var ve elbette özlerini de inkar etmiyorlar. Gurur kaynağı oldular. Farklı coğrafyalarda yaşayan insanlara Arnavut ezgilerini tanıtmak için ek olarak neler yapılabilir konusunda bir şey söylemem mümkün değil. Az insanın bildiği bir lisanda müzik söylemek ve bunu duyurmak çok da kolay değil. Ünlü ve başarılı olmak istiyorsanız şu şartlarda İngilizce müzik söylemeniz gerekiyor. Bu da günümüz kozmikliğinin bir kesimi. Bazen değişik, bazen sıkıcı, bazen de baş ağrıtıcı. Halbuki bence farklı lisanlarda müzikler dinlemek çok hoş ve değişik bir şey. Hiç anladığım Afrika lisanlarında müzikler dinlemek çok hoşuma gidiyor. Arapça müzikler için de tıpkı şeyi söyleyebilirim. İskandinav ezgilerini de severek dinliyorum.

Hoş bir noktaya geldik sanırım. Tam da buradan devam etmek istiyorum. Afrika müziklerinden bahsetmişken ben sahne performanslarınızda da Afrika danslarının tesirini seziyorum. Ne dersiniz?

Elbette. Afrika müziklerini sıklıkla dinliyorum ve sanırım bu beni hayli da etkiliyor, besliyor. Birebir vakitte misal bir etkiyi Brezilya müziği için de söyleyebilirim. Çok derinden gelen bir şey bu. Kökü çok derinlerde, dünyanın ta kendisinde olan şeyler bunlar.

26.İstanbul Caz Şenliği kapsamında Kardeş Türküler ile birlikte sahne alacaksınız. Bu röportaj konser sonrası yayınlanacak fakat yeniden de sormak istiyorum; müzikseverleri nasıl bir konser bekliyor?

Elbette bir caz şenliği olması sebebiyle yüklü olarak o kıvamda bir seçki olacak. Bu durumu hakikaten çok seviyorum. Olağanda bu kadar kalabalık orkestralarla tıpkı sahneleri pek paylaşmıyorum. Bu enerjiyi çok seviyorum. Türkiye’den, Bulgaristan’dan müzikler seslendireceğiz. Arnavutça müzikler olacak. Romanca ezgiler seslendireceğiz. Ayrıyeten Karadeniz bölgesinden de bir şarkıyı ben seslendireceğim. Yıllar evvel albümümde de seslendirdiğim bir müzikti bu (Ander Sevdaluk). Bu benim bugüne kadar seslendirdiğim tek Türkçe müzik.

Evet, tahminen yakın vakitte bir ikincisini yahut daha fazlasını da dinleriz…

Kim bilir… Türkçe müziği seviyorum. Onu içimde bir yerlerde hissediyorum.

Türkler ve Arnavutlar ortasında geçmişi asırlar öncesine dayanan bir bağ var. Müzikal etkileşim de bu noktada çok olağan bir durum. Siz, ne çeşit Türkçe müzikler dinliyorsunuz?

Baba Zula’yı çok seviyorum. Erkan Oğur’u da çok seviyorum. Son periyotta ünlenen Altın Gün’ün yaptıklarını beğeniyorum. Çok hoş işler yapıyorlar. Türk direktör Fatih Akın’ın büyük hayranıyım ve onun kullandığı müzikler de çok hoşuma gidiyor. Sinemalarındaki klâsik ezgileri çok beğeniyorum.

Yavaş yavaş sona gelirken aylardır bizi uğraştıran salgına da değinmek istiyorum. Bu süreçte müzisyenlerin binlerce konseri iptal oldu. Neler düşünüyorsunuz bu hususta?

Sıkıntı vakitlerden geçiyoruz. Herkes için bu bu türlü. Bu süreçte konsere gelmek de kolay iş değil. Toplumsal arayı korumak, daima olarak maske takmak vs… Lakin tekrar de bu konserleri yapabiliyor olmak çok değerli. Bir arada olabilmeyi unutmamak için değerli. Zira elbette yakın bir gelecekte yeniden daima birlikte olacağız. Bu birlikteliği ve birlikte olma halini asla unutmamalıyız. Benim için en değerli nokta bu. Yine konserlere başladık. Her seferinde de kesinlikle Covid-19 testi yaptırıyoruz. Hepsi de negatif sonuçlandı. Bu sayede bugün buradayım. Tüm bu zorluklara karşın gidebildiğim kadar çok yere gitmeye çalışıyorum. Zira bu müziğin yaşamaya devam etmesi için değerli. Az evvel bahsettiğim birlikteliğin devam edebilmesi için de çok kıymetli. Çok yakında birbirimize sıkı sıkıya sarılıp birbirimizi öpebileceğiz. Buna inanıyorum. Bu süreçte Arnavutluk, İsviçre, İtalya, Avusturya ve artık de İstanbul’da sahne alıyorum.

Bu karantina sürecinde pek çok sanatkarın üretkenliğinin arttığına tanıklık ettik. Yeni müzikler bestelendi. Yeni albümler ortaya çıktı. Sizin bu türlü çalışmalarınız oldu mu?

Bu süreçte yeni şeyler pek üretmedim açıkçası. Öncelikli olarak ruh sıhhatimi müdafaaya çalıştım. Bu bence hepsinden önemlisiydi. Sıklıkla yürüyüş yaptım. Fizikî olarak da zinde kalmaya çalıştım. Sanırım artık bir şeyler ortaya çıkarmaya başlayacağım. Zira her şeyin kapalı olduğu o karantina sürecinde kendime bir ilham bulamadım. Evet kimileri için bu üretken geçmiş olabilir lakin tanıdığım pek çok müzisyen de benim durumumda.

Bu süreci nerede geçirdiniz?

Londra’daydım. Çok üzücü günlerdi. Olağanda çok hareketli bir kenti öylesine boş görmek distopik bir sinema üzereydi.

Son olarak optimist misiniz?

Evet, ben bir optimistim. Elbette tedbir almalı, korunmalıyız fakat bu histerik bir hal de almamalı. Sakin olalım. Şüphesiz bu günler geçecek ve eski özgürlüğümüze kavuşacağız.

ihsan.dindar@milliyet.com.tr