İran ile ABD ortasında 1955’te imzalanan, “Dostluk, Ekonomik Münasebetler ve Konsolosluk Hukuku” mutabakatına dayanan uyuşmazlıkta Milletlerarası Adalet Divanında (UAD) görülecek duruşmalar, ABD’nin duruşmanın “yargı yetkisi”ne ait itirazlarıyla başladı.
ABD’nin avukatları, ABD Lideri Donald Trump’ın nükleer mutabakattan çekilerek yaptırımları geri getirmesinin 1955’te iki ülke ortasında imzalanan “İran-ABD Dostluk Anlaşması”na alışılmamış olmadığını savunarak “İran’ın gayesi nükleer muahedeyi tekrar hayata geçirmek” dedi.
Kelam konusu muahedenin artık geçerli olmadığını argüman eden avukatlar, İran’a yönelik yaptırımların rastgele bir muahedeyi ihlal etmediğini kaydetti.
Bir hafta sürecek duruşmalar çarşamba günü İran’ın karşı savunmasıyla devam edecek.
Yeni tip koronavirüs (Kovid-19) tedbirleri sebebiyle görüntü konferans usulüyle gerçekleştirilen duruşmalara yargıçların kimileri Lahey’de bulunan Divan’da şahsen katıldı.
Ön incelemede kimi yaptırımların askıya alınmasına hükmedilmişti
İran’ın, nükleer mutabakattan çekilerek tek taraflı halde yaptırımları geri getirmesi nedeniyle ABD’ye karşı UAD’de açtığı davada iki ülkenin süreksiz itirazları Ekim 2018’de dinlenmişti.
UAD 3 Ekim 2018’de, İran’ın yaptırımlarının askıya alınmasıyla ilgili önlem talebini kabul ederek ABD’nin insani yardım, tıbbi eserler, besin ve tarım eserlerin ithalatını etkileyen ve sivil havacılığa uygulanan kimi yaptırımları kaldırılmasına hükmetmişti.
ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo, UAD’nin önlem kararını açıklamasının akabinde, iki ülke ortasında 1955’te imzalanan, “Dostluk, Ekonomik Münasebetler ve Konsolosluk Hukuku” muahedesinin feshedildiğini açıklamıştı.
Tahran yaptırımların askıya alınmasını istiyor
ABD Lideri Donald Trump, 8 Mayıs 2018’de ülkesini nükleer mutabakattan çekerek İran’a yönelik yaptırımları geri getirmişti.
Bunun üzerine Tahran idaresi, ABD’nin tek taraflı yaptırımlarının iki ülke ortasında 1955’de imzalanan “Dostluk Anlaşması”nı ihlal ettiği gerekçesiyle UAD’de dava açmıştı.
İran’da Şah’ın iktidarda olduğu devirde imzalanan mutabakatta, iki ülke ortasındaki “dostane ilişkiler” vurgulanırken, “karşılıklı olarak yararlı ticaret ve yatırımların ve daha yakın ekonomik münasebetlerin teşvik edileceğine” değiniliyor.
Mutabakatın bir unsuru, taraflar ortasında çıkacak rastgele bir uyuşmazlık diplomatik yollarla tatmin edici bir biçimde çözülemediği takdirde tarafların mevzuyu Milletlerarası Adalet Divanı’na taşıyabileceğini belirtiyor.
UAD, milletlerarası mutabakatlara mevzu olan meselelerin tahlili konusunda BM yargı organı olarak misyon yapıyor.
Kaynak: AA