Türkiye’de standartlara uygun beton üretilmesi ve inşaatlarda gerçek beton uygulamalarının sağlanması için 32 yıldır çalışan Türkiye Hazır Beton Birliği (THBB), İzmir Zelzelesi İnceleme Raporu’nu açıkladı. Birtakım ağır hasar almış binaların incelenmesi ve alınan numunelerin deneye tabi tutulması sonucu hazırlanan Rapor, yer yapısının yanı sıra binalarda önemli mühendislik ve uygulama zafiyetleri ile birlikte düşük kalitede beton ve standartlara uymayan donatı çeliği kullanımının İzmir Depremi’nde yıkıma neden olduğunu ortaya koydu.
30 Ekim 2020 Cuma günü, saat 14.51’de Ege Denizi Seferihisar açıklarında 6,6 Mw büyüklüğünde zelzele meydana gelmiştir. T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum İdaresi Başkanlığının (AFAD) 15 Kasım’da açıkladığı Sıhhat Afet Uyum Merkezi (SAKOM) datalarına nazaran İzmir Depremi’nde 116 vatandaşımız hayatını kaybetmiştir. Yaralanan 1.034 vatandaşımızdan 1.021’i taburcu edilirken 8 vatandaşımızın tedavisi devam etmektedir. T.C. Etraf ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yapılan hasar tespit çalışmaları sonucunda İzmir sarsıntısında yıkılan bina sayısı 17; acil yıkılacak, ağır hasarlı, yıkık bina sayısı 506; orta hasarlı bina sayısı 511; az hasarlı bina sayısı 5.119, hasarsız bina sayısı 103.785 adet olarak açıklanmıştır.
Türkiye Hazır Beton Birliği tarafından İzmir’de hasar görmüş yapıları incelemek üzere, arama kurtarma çalışmalarının tamamlanmasından sonra Etraf ve Şehircilik Bakanlığı Yapı İşleri Genel Müdürlüğünün daveti ile uzmanlardan oluşan bir takım gönderilmiştir.
Takım bir yandan ağır hasarlı kimi yapılarda testler yapmış, öbür yandan da yapı kontrol hizmeti görmüş kimi hafif hasarlı olarak raporlanan binalarda bakanlık heyetiyle birlikte incelemelerde bulunmuştur.
İzmir’in Bayraklı, Karşıyaka, Buca, Çiğli, Karabağlar ve Gaziemir ilçelerinde ağır hasarlı binalar incelenmiş ve bu binaların kimilerinin betonlarından karot örnekleri alınmış, ayrıyeten tahribatsız yollarla de incelemeler yapılmıştır. Alınan beton karot numuneleri üzerinde, basınç dayanım deneyi yapılarak beton kalitesi belirlenmiştir. (Alınan beton karot basınç dayanım sonuçları tablosu ve detaylı fotoğraflar için word evrakına bakınız.)
GENEL GÖRÜŞ VE YORUMLAR:
- Betonarme yapılarda yer etüdüne dayanan yanlışsız bir temel seçimi, sarsıntı hesabını da içeren bir statik projenin bulunması, projenin yanlışsız olarak itinayla uygulanması ve projedeki dayanımları sağlayan materyallerin (beton ve çelik donatılar) projede belirtildiği boyutlarda ve pozisyonlarda kullanılması ve tüm bunların aktif bir sistemle denetlenmesi temeldir. Hasar gören binalarda bu kurallara kısmen yahut büsbütün uyulmadan binaların inşa edildiği belirlenmiştir.
- Zelzelede yıkılan 17 adet yapının 1999 öncesinde yapıldığı tespit edilmiştir.
- Bilhassa Bayraklı bölgesinde tabanın yapısı zelzele dalgalarında büyütme tesiri yapmış, sarsıntı bu bölgedeki yapılar üzerinde daha tesirli olmuştur.
- Birtakım binalarda planda asimetri sonucu burulma, kimilerinde kısa kolon tesiri ile kolonda kesme üzere tasarım yanlışlarından kaynaklanan hasarlar görülmüştür.
- İncelenen ağır hasarlı binalarda yapı kontrol ve mühendislik hizmeti alınmadığı görülmüştür.
- İncelenen yapı kontrol hizmeti görmüş binalarda ise yapısal hasar görülmemiştir.
- İncelenen ağır hasarlı yapıların tümü 1999 yılı öncesi üretimidir. Hasar nedenleri incelendiğinde düşük dayanımlı beton kullanılmasının nedenlerden biri olduğu görülmüştür. Bu betonlar, bileşiminde kirli dere gereci bulunan ve muhtemelen döküm sırasında ek su katılmış, kontrolsüz, düşük kaliteli betonlardır. Bunlardan biri 5 MPa üzere çok düşük karot basınç dayanımına sahiptir. Bir yapıda karot alınırken çamurlu su gelmesi betonda çok kirli ince materyalin kullanıldığını göstermektedir. Birtakım yapılarda karot numunesi çıkartılmasında, numunenin parçalanmasından ötürü zorluk yaşanmıştır.
- Zelzelede ağır hasar gören yapılar incelendiğinde düşük beton kalitesinin yanı sıra hasara neden olan değerli öbür ögeler da tespit edilmiştir. Bunlardan biri kullanılan çelik donatılar ile ilgilidir. Hasar gören binaların neredeyse tamamında donatılar nervürsüz düz çeliktir, çapları ve ölçüleri yetersizdir. Zelzele performansı açısından çok kritik olan ve uzunluğuna donatıları saran etriyelerin ölçüsü ve aralıkları yetersizdir, etriye sıklaştırmaları yapılmamış, uçları yanlışsız kıvrılmamıştır. Etriye aralıkları 20 cm ve üzerindedir. Yalnızca yetersiz sıklaştırma ve düşük beton kalitesi yüzünden ağır hasar alan binalara rastlanmıştır.
- Birtakım yapılarda beton örtüsü (pas payı) kalınlığının gereğince kalın olmamasından ve beton yüzeyinin karbonatlaşmasından ötürü, donatıların bir kısmının korozyona uğramaya başladığı tespit edilmiştir. Karot numunelerinde fenolftalein çözeltisiyle karbonatlaşma derinlikleri saptanmıştır. Bulunan karbonatlaşma derinlikleri 1,5 cm – 5,5 cm ortasındadır.
- Fotoğraf 3.a’daki numunenin basınç dayanımı 11 MPa’dır. Numunede renkli bölgelerde şimdi karbonatlaşma başlamamış olup, renksiz dış kabukta ise karbonatlaşma mevcuttur. Yapının kolonlarında bu bölgede yer alan donatıların paslanması, fotoğraf 3.b’de yapıya ilişkin kolonda görüldüğü üzere kaçınılmazdır. Geçirimsiz ve yüksek kaliteli betonun kıymetinin yalnızca dayanım olarak değil, yapıların dayanıklılıkları (dürabilite) açısından da son derece değerli olduğu, bu imajlardan de anlaşılmaktadır.
Türkiye Hazır Beton Birliği Olarak Tekliflerimiz:
- Yapı stokumuz ivedilikle gözden geçirilmeli ve zelzeleye güçlü hâle getirilmeli
Türkiye’de 20 milyonun üzerinde konut bulunmaktadır. Bunların yüzde 35’i (yaklaşık 6,7 milyon konut) maalesef sarsıntıya dayanıksızdır. Bu doğrultuda, ülkemizin mevcut yapı stoku envanterinin ayrıntılı bir halde çıkartılması ve bütün yapıların risk potansiyelinin ortaya konulması kritik ehemmiyete sahiptir. Bu kapsamda, birinci etapta süratli tarama ile tespit edilen yüksek riskli yapılar ivedilikle yenilenmelidir. Başka riskli yapıların performansı daha ayrıntılı tahlillerle kıymetlendirilerek alınacak önlemler belirlenmelidir.
- İnşaat sürecindeki bütün kurallara eksiksiz uyulmalı
Yapıların sarsıntıya güçlü olması için inşaatların tasarım ve imal zincirinde bulunan aşağıdaki kuralların hepsine eksiksiz uyulması gerekmektedir:
- Yer incelemesi,
- Hakikat projelendirme,
- Kaliteli materyal,
- Yanlışsız uygulama,
- Kontrol
- İnşaatlarda daha yüksek dayanım sınıfında betonlar kullanılmalı
2018 Türkiye Bina Zelzele Yönetmeliği binalarda en az C25 dayanım sınıfı betonun kullanılmasını öngörmektedir. Yönetmeliğe nazaran yapılarda kullanılacak beton dayanım sınıfının bir sınıf yükseltilmesi sevindiricidir lakin kâfi değildir. Bilhassa betonarme yapıların uzun yıllar boyunca sarsıntıya karşı güçlü olabilmesi için dış etraf tesirlerine güçlü halde boşluksuz olması gerekir. Bunun için de Yönetmelik’te dürabilitenin yani dayanıklılığın sağlanması için beton dayanım sınıflarının daha da yükseltilmesi çok kıymetlidir. Yüksek dayanım sınıflarında ve kalite dokümanlı betonlarla inşa edilen binaların zelzelede alacağı hasarın daha az olacağını öngörebiliyoruz.
- Betonda KGS’nin yaptığı faal kontrol kesimin tamamına uygulanmalı
Beton dünyada en çok kullanılan yapı gerecidir. Bugün dünyanın en yüksek binaları betonarme ile yapılmakta ve en inançlı yapı gereci olarak dünyanın dört bir yanında kullanılmaktadır. Lakin, öbür yapı materyallerinde de olduğu üzere hakikat uygulanması ve üretilmesi gerekmektedir. Kontrolün sağlanamadığı yapı, hangi materyal ile yapılırsa yapılsın zelzeleye karşı kâfi dayanıma sahip olmaz. Ülkemizde beton üretiminde en aktif kontrol T.C. Etraf ve Şehircilik Bakanlığı tarafından onaylanmış kuruluş olarak atanan Kalite Garanti Sistemi (KGS) tarafından yapılmaktadır. Bu kontrollerde, beton üretim tesislerinin yerinde kontrolünün yanı sıra habersiz eser kontrolleri de yapılmaktadır. Hazır betonda kaliteli üretim için KGS’nin uyguladığı kontrol sistemi temel alınarak bütün tesisler önemli bir halde denetlenmelidir.
Bu vesileyle, zelzelede hayatını kaybedenlere bir sefer daha Allah’tan rahmet, ailelerine ve yakınlarına başsağlığı ve sabır diliyoruz.
Türkiye Hazır Beton Birliği hakkında
Türkiye Hazır Beton Birliği (THBB), 1988 yılından bu yana inançlı ve sağlam yapıların inşası için, standartlara uygun beton üretilmesi, standartlara uygun beton uygulamaları için, bilhassa sarsıntı riski yüksek bölgelerde yüksek dayanım sınıflarında ve sağlam beton kullanılması için uğraş veren mesleksel bir kuruluştur. 1991 yılından beri Avrupa Hazır Beton Birliğinin (ERMCO) de tam üyesi olan THBB’ye üye olacak şirketlerin bütün hazır beton tesislerinde standartlara uygun üretim yapılması, THBB Kalite Teminat Sisteminin (KGS) daima habersiz kontrollerine tabi olunarak KGS Uygunluk Dokümanı alınması, uygun laboratuvar bulunması, teknik, etraf, iş sıhhati ve güvenliği, yasal ve etik kriterlerin eksiksiz yerine getirilmesi zaruridir.
Hibya Haber Ajansı