Kent merkezine 40 kilometre uzaklıktaki Gümüşali köyünde çıkan suyun böbrek taşına âlâ geldiği argüman edildi.
Bunu duyan bölge halkı da köye akın ederek hem sudan içip hem de bidonlara doldurarak konutlarına götürmeye başladı. Bunun üzerine haziran ayında suyla ilgili olarak çalışma başlatıldı.
İncelenmek üzere sudan alınan numunelerde yapılan araştırmada, içerisinde ağır ölçüde bakteri bulunduğu belirlendi.
Yapılan incelemeler ve varılan sonuç doğrultusunda suyun içilmemesi noktasında uzmanlar tarafından ihtarlar yapılmaya devam edildi. Lakin vatandaşlar ise suyu içmekten vazgeçmiyor.
Böbrek taşı rahatsızlığı bulunan yakınına su götüren vatandaşlardan Umut Okan, “Bir ağabeyimizin böbreğinde taş var. Bu suyun böbrek taşına yeterli geldiği söyleniyor. Ancak uzmanlar da suyun içerisinde birçok bakterinin olduğunu söylüyor. Yani içenler, şifalı biliniyor diye içiyor. Biz de geldik sudan götüreceğiz” dedi.
Köylerindeki suyun büsbütün şifalı olduğunu öne süren Sabri Işık (77) ise yapılan incelemelerin olumsuz çıkmasının nedeninin, köyün masraf suyunun bu suya karışmasında tesirli olduğunu söyledi.
Işık, “Ben 77 yaşındayım. Bu köyde dünyaya geldim, büyüdüm. 65- 70 yıldan bu yana bu su şifalı sudur. Herkes bu su için gelip, gidiyor. Ben kendi şahsımda meskenime çok sayıda konuk aldım. Herkes şifa buldu, taş düşürdü. Yalnız köyden giden kanalizasyon suyu, şifalı suya karışıyor. Evvelce masraf suyu orada değildi, köyün üstündeydi. Sarfiyat suyu aşağı indikten sonra, olabilir o masraf suyu şifalı suya karışabilir. Ben o denli biliyorum. Kanalizasyonun karıştığı su ile şifalı suyun ayrılması lazım” diye konuştu.
Kendisinin de bu sudan şifa bulduğunu anlatan köy sakinlerinden Sabahattin Taşdemir (51) de, “Bu su yüzde yüz şifalı bir sudur. Ben kendimde şifa bulmuşum. Onun için ben diyorum ki; herkeste şifa bulabilir. Böbrek taşına, her hastalığa nazaran de çok uygundur. Su şifalı bir sudur, buna bedel versinler. Ben yetkili şahıslardan rica ediyorum” dedi.
Şifalı olduğu öne sürülen ve ihtarlara karşın içilmesine devam edilen suyun vatandaşlarda bulantı, kusma, ishal biçiminde semptomlar gösterdiği kaydedildi.
Muş Vilayet Sıhhat Müdürlüğü’ne bağlı Toplum Sıhhati Merkezi bünyesindeki Halk Sıhhati Laboratuvarı’nda da sudan alınan numuneler üzerinde yapılan incelemeler sonrasında, tahlil raporu hazırlandı.
Tahlil raporlarını pahalandıran Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sıhhati Anabilim Kısmı Lideri Prof. Dr. Serhat Vançelik, sağlıklı suyun, fizikî, kimyasal ve biyolojik açıdan sağlıklı olması gerektiğini bildirdi.
Muş Halk Sıhhati Laboratuvarı’nın sonuçlarında, bilhassa biyolojik açıdan mikrop içerip içermediğinin tahlil edildiğini kaydeden Vançelik, “Bu tahlilde şunu görüyorum. Kırsal alanda tahminen azamî 10’a kadar kabul edilebilir. Koliform bakteri sayısının 510 olduğunu görüyorum. Bu kabul edilebilir düzey değil hakikaten. Escherichia coli dediğimiz kolay ishalden kana karışıp önemli enfeksiyonlara kadar geniş bir yelpaze gösteren bakterinin suda hiç olmaması gerekir. “
“Ancak bu suda 100 mililitrede 10 Escherichia coli olduğu görülüyor. Bu da nitekim bu suyun içilmez olduğunun göstergelerinden biridir. Yeniden enterekok ve fekal streptococ dediğimiz bakterilerde rastgele tahlil edilen suda olmaması gerekir. 600 üzere çok yüksek düzeyde olduğu görülüyor. Yani özetle biyolojik tahlil sonucuna nazaran mikrobiyal açıdan bu su içilemez bir su” diye konuştu.
Fizikî açıdan da bulanıklık ve öteki özelliklerine bakıldığında problemli olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Vançelik, şunları söyledi:”Sağlıklı bir suyun öncelikli olarak hastalık yapan mikrop içermemesi gerekir. Halbuki habere husus suyun Muş Sıhhat Müdürlüğü laboratuvarlarında yapılan tahlil sonuçlarına nazaran olağan sonların çok üzerinde koliform basil ve hiç bulunmaması gerekli olan bakteriler bulunduğu saptanmıştır. Bu açıdan suyun içilemez olduğu mutlaktır Suda saptanan bu bakteriler ishalli hastalıklar oluşturacağı üzere, çok önemli enfeksiyon hastalıklarına yol açabilir. Ayrıyeten kimyasal tetkiklerin de yapılıp ağır metal içerip içermediği de saptanmalıdır. Kimyasal tahlil sonuçları bilhassa kimi sularda ağır metaller olabilir. Bunların ziyanları uzun vadede olduğu için gözden kaçabilir. Bu manada her Vilayet Sıhhat Müdürlüğü tarafından her vilayette çeşme suları ve öteki tüketim gayeli kullanılan sular tahlil edilmekte ve bu tahliller şeffaf olarak ortaya konmakta. Hatta Vilayet Sıhhat Müdürlüklerinin sitesinde bile hangi çeşmelerin tahlil sonuçlarını ne olduğunu görmek mümkün olabilmekte. Vatandaşlarımızın bence buna prestij etmesi gerekir. “
“Söylentilerle, ‘sağlıklı su’ yahut ‘şifalı’ öbür ‘böbrek taşı düşürme’ yahut öbür nedenle kullanmadan evvel o suyun sağlıklı olduğuna emin olmak gerekir. Bir de kimyasal açıdan da riskli olacağının ihtarını yapmak lazım. Kesinlikle kimyasal değerlendirmesi de yapılmıştır. Kimi sularda ağır metaller olarak insan sıhhatine uzun vadede önemli sıhhat problemleri oluşturur. Yani mevtten fazla önemli organlara badireler meseleler, organ yetmezliklerine neden olabilen çeşitli ağır metaller vardır. Tabi biz bu sonuçları göremiyoruz. Lakin ben gördüğüm iki sonucu net olarak ortaya koymuş olursam biyolojik tahlil sonucuna nazaran Sıhhat Bakanlığımızın insani tüketim emelli sular yönetmeliğine nazaran bu su içilmez bir su. Gerek bakterilerin kabul edilmez üzere bir yüksek düzeyde olması gerekse sağlıklı bir suda hiç bulunmaması gerekli olan Escherihia coli dediğimi bakterinin görünmesi ve öteki etkenlerde var.”