Bir Orkestra Ukrayna’yı Destekliyor ve Savaştan Ayrılan Bir Çifti Yeniden Bir Araya Getiriyor

VARŞOVA — Ukrayna’da müzisyen olarak yıllarca yaşamak için mücadele ettikten sonra, Yevgen Dovbysh ve Anna Vikhrova sonunda istikrarlı bir hayat kurduklarını hissettiler. Odessa Filarmoni Orkestrası’nda karı koca sanatçılardı – o çello çalıyor, o keman – Bach partitalarına ve “Yıldız Savaşları” ndan müziğe olan sevgisini paylaşıyorlar. 8 yaşındaki kızları Daryna ile birlikte Karadeniz kıyısında bir apartman dairesinde yaşıyorlardı.

Ardından Rusya, Şubat ayında Ukrayna’yı işgal etti. Vikhrova, kızı ve annesiyle birlikte Çek Cumhuriyeti’ne kaçtı ve birkaç yüz dolar tasarruf, birkaç giysi ve keman getirdi. Askeri yaşta olduğu için ayrılmasına izin verilmeyen 39 yaşındaki Dovbysh, geride kaldı ve şehri savunma, bariyerleri güçlendirmek ve anıtları korumak için sahillerden kum toplama ve ülkenin askerlerini onurlandıran videolarda Ukrayna müziği çalma çabalarına yardım etti.

38 yaşındaki Vikhrova, “Her günümüzü birlikte geçirdik” dedi. “Biz her şeyi beraber yaptık. Ve aniden güzel hayatımız elimizden alındı.”

Dovbysh’e, Ukrayna kültürünü tanıtma ve Rusya’nın işgalini kınama amaçlı uluslararası bir turun ilk durağı olan Varşova’da toplanan 74 müzisyenden oluşan yeni bir topluluk olan Ukrayna Özgürlük Orkestrası’na katılmak üzere geçen ay ülkeyi terk etmesi için özel izin verildi. Viyolonselini ve boynuna küçük bir altın haç takarak Polonya’ya giden bir otobüse bindi, bu amaç için çalmayı ve aynı zamanda acemi topluluğun başka bir üyesiyle yeniden bir araya gelmeyi dört gözle bekliyordu: karısı.

Ukrayna sınırına yakın bir Polonya köyü olan Hrebenne’de otobüs göletleri, kiliseleri ve ahududu tarlalarını geçerken “Ülkemi çok seviyorum” dedi. “Silahım yok ama çellom var.”

Otobüsü Varşova’ya vardığında Vikhrova ile buluşmak için acele etti. Otel odasının kapısını çaldı, gergin bir şekilde bekledi ve açtığında onu kucakladı. Odessa’da yetişmesinin bir mirası olan serin havaya rağmen 768 millik yolculuk için şort giyme kararı hakkında onunla dalga geçti. Ona gecikmiş bir doğum günü hediyesi olan “Yıldız Savaşları” yaratığı Bebek Yoda’nın bir heykelcikini verdi.

“Çok mutluyum” dedi. “Sonunda, neredeyse yeniden bir aile gibiyiz.”

Ertesi sabah, Kanadalı Ukraynalı şef Keri-Lynn Wilson liderliğindeki yeni Ukrayna Özgürlük Orkestrası’ndaki sandalyelerini alarak Ukrayna’ya destek toplamak için 12 şehirlik bir tura hazırlandılar. Burada Varşova’da başlayan tur, Londra, Edinburgh, Amsterdam, Berlin ve diğer şehirlerde devam etti ve 18 ve 19 Ağustos’ta Lincoln Center’da ve Ağustos’ta Washington’daki Kennedy Center’da oynamak için bu hafta Amerika Birleşik Devletleri’ne seyahat edecek. 20.

Tur, Ukrayna hükümetinin desteğiyle düzenlendi. Ukrayna Devlet Başkanı Volodymyr Zelensky, orkestranın kuruluşunu kutlayan yakın tarihli bir açıklamada, Rusya’ya karşı “sanatsal direnişin” çok önemli olduğunu söyledi. Orkestra ayrıca müzik endüstrisindeki güçlü isimlerin desteğine sahiptir. Wilson’ın New York’taki Metropolitan Opera’yı yöneten kocası Peter Gelb, nişanların ve hayırseverlerin sıraya girmesine yardımcı olarak kritik bir rol oynadı ve Met turun düzenlenmesine yardımcı oldu. Varşova opera binası Wielki Tiyatrosu’nun direktörü Waldemar Dabrowski, prova alanı sağladı ve Polonya hükümetinden finansal destek alınmasına yardımcı oldu.

KÜLTÜR, YERİNDEN EDİLMİŞBüyüyen küresel mülteci krizinin ortasında anavatanlarından uzaklara sürülen sanatçıların hayatlarını ve çalışmalarını araştıran bir dizi.

İlk provada, müzisyenler mavi ve sarı çantalarla Wielki Tiyatrosu’na girdiler; barış işaretleri ve kalplerle kaplı alet çantaları; ve parçalanmış ciltler dolusu Ukraynaca şiir ve ilahi.

Müzisyenler provada ısınmaya başlarken, Wilson podyumda yerini aldı, oyuncularla göz göze geldi ve Moskova’ya karşı durmanın gereğinden bahsetti.

“Ukrayna için!” dedi yumruğunu havaya savurarak. Sonra orkestra Dvorak’ı çalmaya başladı.

Müzisyenler çoğunlukla birbirlerine yabancı olarak gelmişlerdi. Ancak yavaş yavaş yakınlaştılar, bombaların çarptığı mahallelerin hikayelerini paylaşırken, aralarındaki mülteciler bu kış kalabalık sınırların ötesindeki uzun, gergin yolculuklarını anlattılar.

Kemanlar arasında Harkov Devlet Akademik Opera ve Bale Tiyatrosu orkestrası üyesi Iryna Solovei de işgalin başlangıcında 14 yaşındaki kızıyla birlikte Varşova’ya kaçtı. Mart ayından bu yana Wielki Tiyatrosu içinde, yurtlara dönüştürülen ofislerde yaşayan 30’dan fazla Ukraynalı mülteci arasında yer alıyorlar.

Mart ayında Solovei, Kharkiv’deki evinin Rus füzeleri tarafından yok edilmesini uzaktan izledi. Kömürleşmiş oturma odasının fotoğraflarını diğer oyuncularla paylaştı ve onlara Ukrayna’yı ne kadar özlediğini ve hala Kharkiv topluluğu ile oynayan kocası için endişelendiğini anlattı.

“Herkes yaralandı” dedi. “Bazı insanlar fiziksel olarak yaralandı. Bazı insanlar işlerini kaybetti. Bazı insanlar evlerini kaybetti.”

Ukrayna’da orkestra müzisyeni olarak geçirdiği günleri ve oradaki dinleyicilerle kurduğu derin bağları anımsadı. Savaşın travmasıyla başa çıkmak için, Varşova’da bir Ukraynalı gitaristin gün batımında halk şarkıları çaldığı bir parkta yürüyüşler yapıyor.

“Savaş korkunç bir rüya gibi” diye ekledi. “Bir an unutabiliriz ama asla kaçamayız.”

Orkestranın arkasında, perküsyon bölümünde Ukrayna Ulusal Senfoni Orkestrası’nın 33 yaşındaki üyesi Yevhen Ulianov duruyordu.

Kızı, işgalin ilk günü olan 24 Şubat’ta doğdu. Oyuncu arkadaşlarına kendisinin ve bir şarkıcı olan eşinin savaş başlamadan birkaç saat önce Kiev’deki hastaneye nasıl gittiklerini anlattı. Doğuma girerken hava saldırısı sirenleri tekrar tekrar çaldı ve bir noktada doğumhaneden hastanenin bodrum katına koştular.

“Ne olduğunu anlayamadım” dedi. “Buradan nasıl canlı çıkacağız?” diye düşünebildim sadece.

Ulianov, Kiev’deki konserler iptal edildiğinden ve başka yerlerdeki tiyatrolar hasar gördüğünden, işgalden sonra iki ay boyunca oynamadı. Orkestra, Nisan ayında maaşını üçte bir oranında azalttı ve faturalarını ödemek için tasarruflarına güvendi. Şehrin merkezine yakın dairesinde, hava saldırısı sirenleri çaldığında bir koridora sığınarak bir vibrafon üzerinde pratik yaptı.

“Ne yapacağımızı bilmiyorduk – kalmalı mıyız yoksa gitmeli miyiz?” dedi. “Ya Rus ordusu Kiev’e gelirse? Bir daha oynayabilecek miyiz?”

‘Yarım Ukrayna’da ve yarım dışarıda.’

Orkestranın geçen ayın sonlarında Varşova’daki ilk konserinden önce Vikhrova ve Dovbysh endişeliydi.

Brahms, Beethoven, Chopin ve Ukrayna’nın yaşayan en ünlü bestecisi Valentin Silvestrov’un eserlerinin yer aldığı programı prova etmek için bir haftadan fazla zaman harcadılar. Ama seyircinin nasıl tepki vereceğinden emin değillerdi. Ve savaşla ilgili korkularıyla boğuşuyorlardı.

Vikhrova, kızıyla birlikte yerel bir orkestraya katılarak Çek Cumhuriyeti’nde yeni bir hayat kurmaya çalışıyordu. Ancak kocasının güvenliğinden “her saniye, her dakika, her saat” endişeleniyordu. Odessa’daki hava saldırılarıyla ilgili uyarılarla uyanmak için telefonunun yanında uyudu. Paskalya’dan önce oradaki bir saldırıdan sonra, kocası gökyüzünde Rus füzelerini gördüğünde ancak sığınacak zamanı olmadığında endişelendi. Aklını savaştan uzaklaştırmak için Bach ve geleneksel Ukrayna şarkıları çaldı.

Sahne arkasında eşinin elini tutan Vikhrova, turne boyunca annesiyle birlikte Çek Cumhuriyeti’nde kalan kızıyla Ukrayna’ya dönebilecekleri günü özlediğini söyledi.

“Çifte bir hayat sürüyormuşum gibi hissediyorum” dedi. “Yarım Ukrayna’da, yarım da dışarıda.”

Dovbysh, annesiyle birlikte Şubat ayında Odessa’dan ayrıldığında kızının gözlerindeki korkuyu hatırladı. Savaşı açıklamak için zaman ayırdığını ve ona güvende olacağını söylediğini hatırladı. Yakında tekrar görüşeceklerine söz verdi.

Tur bu hafta sona erdiğinde ve askeri muafiyeti sona erdiğinde, Odessa’ya dönmesi planlanıyor. Ailesini bir daha ne zaman görebileceği belli değil.

“Her gün,” dedi, “Birbirimizi tekrar görebileceğimiz anın hayalini kuruyorum.”

‘Sürekli bir endişe duygusuyla yaşıyoruz.’

Savaş uzadıkça, müzisyenler zaman zaman odaklarını korumakta zorlandılar. Boş zamanlarının çoğunu telefonlarında Rus saldırılarıyla ilgili haberleri kontrol ederek, akrabalarına uyarılar göndererek geçiriyorlar.

Orkestra şefi 46 yaşındaki Marko Komonko, savaşı uzaktan izlemenin acı verici olduğunu söyledi ve bu deneyimi hasta bir çocuğa bakan bir ebeveyne benzetti. Mart ayında Ukrayna’dan İsveç’e kaçtı ve şu anda Stockholm’deki Kraliyet Opera Binası’ndaki orkestrada çalıyor.

“Sürekli bir endişe duygusuyla yaşıyoruz” dedi.

İşgalden sonra iki aydan fazla bir süre boyunca kemanını çalarken hiçbir şey hissetmediğini söyledi. Ardından, Mayıs ayı başlarında, Stockholm’deki bir konserde Ukrayna halk melodisini seslendirdiğinde, hüzün ve umudun karışımını hissetmeye başladı.

Bazıları için orkestrada çalmak Ukraynalı kimliği duygusunu güçlendirdi. 30 yaşındaki Alisa Kuznetsova, savaş başladığında Rusya’daydı; 2019’dan beri Mariinsky Orkestrası’nda kemancı olarak çalıştı. Mart ayı sonlarında protesto için orkestradan istifa etti ve Estonya Ulusal Senfoni Orkestrası’nda çalmaya başladığı Estonya’nın Tallinn kentine taşındı.

Ukrayna Özgürlük Orkestrası’na katıldığında, başlangıçta suçluluk duyduğunu, Rusya’daki çalışmaları nedeniyle diğer oyuncuların onu bir hain olarak görmesinden endişe ettiğini söyledi. Ancak meslektaşlarının, hoş karşılandığına dair güvence verdiğini söyledi.

“Ruhum için, kalbim için,” dedi, “bu gerçekten önemliydi.”

Avrupa kültür başkentlerinde orkestra ayakta alkışlandı ve eleştirmenlerden olumlu eleştiriler aldı.

The Daily Telegraph gazetesinde yayınlanan bir incelemede orkestranın BBC’nin klasik müzik festivali Proms’taki performansı hakkında “Ukraynalıların meydan okumasının heyecan verici bir gösterisi” denildi. Guardian, yeni topluluk için “gözyaşları ve sevinç kükremeleri” yazdı.

Ancak müzisyenler, başarının ölçüsünün incelemeler değil, Ukrayna’ya ışık tutma ve Rusya’nın silmeye çalıştığı kültürel bir kimliği sergileme yetenekleri olacağını söylüyorlar.

31 yaşındaki Kievli kontrbasçı Nazarii Stets, müziklerinin geniş çapta indirilebilmesi ve çalınabilmesi için Ukraynalı bestecilerin notalarından oluşan dijital bir kitaplık oluşturma çabalarını iki katına çıkarıyor. Çağdaş Ukrayna müziğine adanmış ulusal bir topluluk olan Kiev Kamerata’da çalıyor.

“Kültür için savaşmıyorsak,” dedi, “o zaman savaşmanın ne anlamı var?”

Orkestra fikrini Mart ayında ortaya atan ve gelecek yaz yeniden canlandırmayı planlayan Wilson, Ukrayna kültürünü tanıtmanın bir yolu olarak Silvestrov’un senfonisini öne çıkardığını söyledi. Parçanın sonuna doğru, besteci pirinç için bir dizi nefes sesi yazdı, karısının son nefeslerini taklit etmek için bir efekt.

Parçayı savaşta öldürülen Ukraynalılara ithaf eden Wilson, orkestraya sesleri ölüm olarak değil, yaşam olarak düşünmeleri talimatını verdiğini söyledi.

Bir röportajda “Ruhlarının devam ettiğini göstermek hayatın nefesi” dedi.

Vikhrova, turun kendisini kocasına ve diğer oyunculara daha da yakınlaştırdığını söyledi. Silvestrov senfonisinin her performansından sonra ve orkestra bir encore olarak Ukrayna milli marşının bir aranjmanını çaldığında ağlıyor.

“Bu, kalplerimizi birbirine bağladı” dedi. “Kendimizden daha büyük bir şeyin parçası hissediyoruz.”

Anna Tsybko raporlamaya katkıda bulundu.