Covid-19 geçirenlerde daha sık görülüyor
Evvelce kronik sıkıntıları olanları ve yaşlıları etkileyen bu rahatsızlar giderek her yaştan kişi hatta çocuklar için tehdit olmaya başladı …
Evvelce kronik sıkıntıları olanları ve yaşlıları etkileyen bu rahatsızlar giderek her yaştan kişi hatta çocuklar için tehdit olmaya başladı. Tıpta “sarkopeni” olarak bilinen kas erimesi de bu tehditler ortasında… Yaşlılık hastalığı olarak bilinen kas kaybının artık uzun süren hareketsizliğe bağlı olarak her yaş kümesinin sorunu haline geldiğini belirten Acıbadem Fulya Hastanesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Uzmanı Prof. Dr. Selda Özçırpıcı, “Sık sık düşme, güçsüz hissetme, sandalyeden kalkarken zorlanma, yürüme suratında yavaşlık yahut yürümede zorlanma üzere şikayet ve bulguları olan şahıslarda kas kaybına yönelik ileri tetkik ve kıymetlendirme gerekir” ihtarında bulunuyor. Prof. Dr. Selda Özçırpıcı, kas kaybının önüne geçilmesi için yapılması gerekenleri de beş ana başlıkta topluyor.
Kronik hastalıklar riski artırıyor
Kas kütlesi ve işlevinde azalmaya bağlı olarak kas güçsüzlüğü, fizikî yetersizlik, ömür kalitesinde bozulma ve hatta vefata neden olabilecek bir hastalık olan sarkopeni (kas erimesi, kas kaybı) bilhassa ileri yaşlarda ortaya çıkıyor. 50’li yaşlardan sonra yalnızca kemik kaybı değil, yaşla artan kas kayıpları da yaşandığına dikkat çeken Prof. Dr. Selda Özçırpıcı, şöyle devam ediyor:
“Kas kaybı, 60-70 yaşları ortasında yüzde 5-13 oranında görülürken 80 yaş ve üzerinde bu oran
yüzde 11-50 seviyesine çıkabiliyor. İnsülin direnci, şeker hastalığı, kronik Akciğer hastalığı (KOAH) böbrek hastalığı olanlarda bu oranlar daha da artıyor.”
Covid-19 geçirenlerde daha sık görülüyor
Kas kaybının uzun müddet hareketsiz ömür usulü sürenlerde, yatak istirahati geçirenlerde, şiddetli enfeksiyon ya da sistemik hastalık yaşayanlarda da ortaya çıktığını anlatan Prof. Dr. Selda Özçırpıcı, öncelikle Covid-19 geçirenlerin risk altında olduğunu belirtiyor. Covid-19 virüsüne yakalananlarda kas ağrıları, kas kitlesinde azalma ve kas güçsüzlüğüne sık rastlandığına dikkat çeken Prof. Dr. Selda Özçırpıcı, “Ayrıca bu hastaların uzun mühlet ağır bakımda yatması yahut yatak istirahatinde olması, akciğer kapasitelerinin azalması, enfeksiyona bağlı gelişen sitokin fırtınası (Covid-19 ile gayret sırasında bağışıklık sisteminin virüsü yok etmeye çalışırken akciğer hücrelerine de saldırması, bağışıklık sisteminin çok tepkide bulunması nedeniyle bedene ziyan vermesi) kas kütlesini azaltıyor ve kas erimesini hızlandırıyor” diyor.
En değerli kriter, kas gücünde azalma
Covid-19 virüsü bulaşmamış olsa bile pandemi şartları nedeniyle uzun mühlet meskende kalan bireylerin günlük hayat aktiviteleri azalıyor. Bunun da hareketsizliğe bağlı kas gücü ve kas kitlesi kaybı riskini artırdığına değinen Prof. Dr. Selda Özçırpıcı, “Yaşlı hastalar için bu risk daha yüksek olmakla birlikte tüm yaş kümeleri, için de kas kaybı riski mevcut” ikazında bulunuyor.
Kas kaybı teşhisinde en değerli kriter, kas gücünün azalması. Hastada kas ölçüsünde ve kalitesinde azalma ve düşük performans olması halinde önemli bir kas kaybının kelam konusu olduğunu lisana getiren Prof. Dr. Selda Özçırpıcı, şunları söylüyor:
“Sık sık düşme, güçsüz hissetme, sandalyeden kalkarken zorlanma, yürüme suratında yavaşlık yahut yürümede zorlanma üzere şikayet ve bulguları olan şahıslarda sarkopeni varlığı için ileri tetkik ve kıymetlendirme gerekir. El sıkma gücünün kıymetlendirilmesi, sandalyeden kalkma testi, yürüme testi ve kas gücü ölçümü yapılabilir. Kas ölçüsü US, bilgisayarlı tomografi, MR, BİA (biyoelektrisel impedans analizi) üzere tetkiklerle de daha detaylı kıymetlendirilebilir.”
Bu beş başlığa dikkat
Pandemi sürecinin belirsizliğini koruduğu ve hareketsiz ömür biçiminin devam ettiği şu devirde kas kaybını önlemek için yapılabilecekleri beş ana başlıkta toplayan Prof. Dr. Selda Özçırpıcı’nın teklifleri şöyle:
Korunma: Tedavide en değerli faktör olarak hastalık gelişmeden tedbir almak. Bunun için riskli kümedeki hastaların saptanması, kas kaybı gelişmeden tedbirler alınması gerekiyor. Bilhassa yaşlılarda, hareketsiz olan çocuk ve yetişkinlerde, kronik hastalıkları bulunanlarda kas kaybının önüne geçilmesi için hareket, onların günlük hayatının vazgeçilmez bir kesimi olmalı.
Proteinden güçlü beslenme: Sağlıklı kaslar için protein ve albümin seviyesine dikkat etmek gerekiyor. Bu nedenle günlük protein alımı yaşlı hastalarda kilogram başına ortalama 1.2-1.3 gr seviyesinde olmalı. Ayrıyeten enfeksiyon geçirenlerde, ameliyat sonrası periyotta ve süratli kilo kaybı olanlarda bu ölçü artırılmalı.
Kâfi D vitamini: Eksikliği kas güçsüzlüğü ve kas kaybına neden olduğundan kandaki D vitamini seviyesinin kâfi seviyede olması değerli. Bu nedenle D vitamini düşük olan hastaların tedavisinin düzenlenmesi gerekiyor. Ayrıyeten D vitamininin bedende kullanımını düzenleyen magnezyum mineralinde de eksiklik olmaması kıymetli.
İdman: Kas gücünün ve kitlesinin korunmasında en kıymetli faktör, nizamlı idman yapılması. Aerobik antrenmanlar olarak bilinen (yürüme, koşma, yüzme vs) yanında kas gücünü artırıcı dirençli antrenmanlar de kesinlikle yapılmalı. Bilhassa bel-karın, kalça etrafı ve üst bacak kaslarının güçlendirilmesi hastanın yürüme kalitesini ve istikrarını artırır, düşmeleri azaltır. Bu nedenle konutun içinde bile olsa haftada en az 3 gün, 30-45 dakikalık tempolu yürümeye (ev içi yürüme de olabilir) ve kas güçlendirici antrenmanların yapılmasına ihtimam gösterilmeli. Burada unutulmaması gereken nokta, idmanın çeşidi ve yoğunluğunun şahsa uygun olması.
Gün içinde uzun müddetli hareketsizlikten kaçınma: Bilhassa ileri yaşta olanların idmana ömürlerinde yer açmaları büyük ehemmiyet taşırken her yarım saatte bir kalkıp mesken içinde dolaşmaları, teneffüs idmanı yapmaları kas kaybını önlemede onlara yardımcı olur.
Hibya Haber Ajansı
