Travma ve stres bozukluğu, yaşam kalitesini etkiliyor
Çözülmemiş sorunlar, kronik problemlere yol açabilir Zelzele üzere ani ve beklenmeyen olay ve durumlar sonrası ortaya çıkan travma ve gerilim …
Çözülmemiş sorunlar, kronik problemlere yol açabilir
Zelzele üzere ani ve beklenmeyen olay ve durumlar sonrası ortaya çıkan travma ve gerilim bozukluğunun kişinin hayat kalitesini etkileyeceğini belirten uzmanlar, profesyonel takviyenin ehemmiyetine işaret ediyor. Bireyde uykusuzluk, öfke hali, tahammülsüzlük, dikkat dağınıklığı üzere belirtiler varsa kesinlikle bir uzmana danışılması gerektiğini belirten uzmanlar, çözülmemiş sorunların ileride kronikleşmiş problemlere yol açabileceğine dikkat çekiyor.
Üsküdar Üniversitesi NP Feneryolu Tıp Merkezi Uzman Psikolog Selvinaz Çınar Parlak, sarsıntı sonrası ortaya çıkan travma ve gerilim bozukluğuna erken müdahalenin ehemmiyetine işaret etti.
Beklenmedik olaylar travmalara yol açabilir
Selvinaz Çınar Parlak, ruhsal travmanın hayatın doğal akışını bozan, kişinin ruhsal ve fizikî bütünlüğünü tehdit eden yıkıcı sonuçları olan olaylara maruz kalması sonucu oluştuğunu belirterek “Genellikle bu olaylar beklenmedik, ani bir halde ortaya çıkar ve kişinin ömür bütünlüğünü de tehdit edici niteliktedir. Ruhsal travmaya sebep olacak olaylara baktığımızda doğal afetler üzere ani ve beklenmedik bir biçimde ortaya çıkan mevt ve kaza üzere durumları sayabiliriz. Bazen de insan eliyle ortaya çıkan savaşlar, yaralanmalar, cinsel travmalar, cinsel istismarlar da şahıslarda ruhsal travmalara sebep olabilir” dedi.
Herkeste farklı reaksiyonlar ortaya çıkabilir
Bu olayların şahısta çok ağır bir dehşet çaresizlik ve endişe hissine sebebiyet verdiğini kaydeden Selvinaz Çınar Parlak, herkeste farklı reaksiyonların ortaya çıkabileceğini belirterek şunları söyledi:
“Olayın gerisinden şahıslarda ağır gerilim reaksiyonlarının açığa çıkmasına sebep olabilir. Ama bazen bireyler birebir olayları yaşasa da herkeste birebir travmatik tesir gözlemlenmiyor olabilir. Kimi beşerler bu şekil sarsıcı ve yıkıcı olayları güçlü bir formda atlatabiliyor. Birtakım bireylerin de travma tesiri dediğimiz şeye çok daha fazla maruz kaldığını, olaylardan çok etkilendiğini, travmatize olduğunu görebiliyoruz. Bilhassa doğal afetler sonrası toplumsal olaylara baktığımızda insanların bir kısmının doğal afetlerden çabucak sonra öteki insanlara yardımcı olmaya çalışıp başkan rolünü devam ettirirken ruhsal olarak güçlü olduğunu ve öteki insanlara yardım edebildiğinin gözlemlerken; kimi şahısların ise ağır bir formda travmatize olduğunu görebiliyoruz.”
Kişinin geçmiş hikayesi kıymetli
Travma tesirini oluşturan şeyin kişinin daha çok geçmiş hikayesi olduğunu belirten Parlak, “Eğer bireyin sağlam bir benlik yapılanması varsa, ruhsal dayanıklılığa sahipse, ruhsal açıdan sağlıklıysa kişi bu stil travmatik olayları da gerilimi de yönetebiliyor. Lakin zati geçmişten gelen birtakım ruhsal problemler ve eşlik eden psikiyatrik hastalıklar varsa, ruhsal açıdan dayanıksızsa yaşanan bu sarsıcı olaylarla birlikte bireyler ruhsal açıdan da dağılabiliyor. Bu nedenle de her olay herkeste birebir seviyede travmatik tesir yaratmayabiliyor. Lakin geçmişte bir travma varsa eşlik eden öbür sorunlar varsa da şahıslar süratlice travmatize olabiliyor” ikazında bulundu.
Tekrar yaşama ya da kaçınma görülebiliyor
Travmatik tesir denilen bu biçim sarsıcı olayların gerisinden bireylerde misal gerilim reaksiyonları görüldüğünü tabir eden Selvinaz Çınar Parlak, “Bu yansılar çok bir uyarılmışlık hali, yüksek tasa seviyesi ve konsantre olma güçlükleridir” dedi. Travma tesirinin iki temel özelliği olduğunu belirten Selvinaz Çınar Parlak, “Bunlardan biri yine yaşama dediğimiz şey yani kişi ömrüne devam ediyorken o travmatik olayı yine tekrar tekrar yaşıyormuş üzere oluyor, flashback’lerle yine aklına geliyor. Kabuslar olarak hayallerine giriyor. Bu özelliğin yanında tipik olarak gözlemlediğimiz bir başka özellik de kaçınma dediğimiz şey. Kişi travmaya bağlı olduğunu düşündüğü şeylerden kaçınmaya başlar. Yerlerden, objelerden, şahıslardan, kendisine o olayı hatırlatacak her şeyden uzak durmaya çalışır. Bazen bu mevzuyu hiç konuşmak istemez. Hatta bazen olayı hatırlamayabilir. Bunlar yine yaşama ve kaçınma travma sonrasında gördüğümüz kıymetli gerilim yansılarından biridir” diye konuştu.
Kişi kendi kendine atlatabileceğini düşünüyor
Selvinaz Çınar Parlak, “Travmatik bir olaya maruz kaldıktan sonra bireyde bu üslup gerilim reaksiyonları görülüyorsa öncelikli olarak ruhsal takviye alması gerekir” ihtarında bulunarak “Fakat buna insanların daha az başvurduğunu gözlemliyoruz. Güya bu stil olaylardan sonra gerilim reaksiyonları aslında olması gereken şeyler. Münasebetiyle yardım ve takviye almaya gerek yok diye düşünerek geçmesini bekliyorlar. Fakat aslında her türlü gerilim yansısının gerisinden bu olayı atlatabilmek için ve tekrar ruhsal sağlamlığımızı koruyabilmek için ruhsal takviye almak gerekiyor. O nedenle travmaya maruz kalan şahıslar ya da yakınları gerilim reaksiyonları varsa kesinlikle süratlice ruhsal dayanak almaları gerekir” diye konuştu.
Kronikleşen gerilim, hayat kalitesini etkiliyor
Travma sonrasındaki gerilim tesirlerinin bazen kısa sürebildiğini, bazen birkaç ay içerisinde geçebildiğini, bunlara akut gerilim reaksiyonları denildiğini belirten Selvinaz Çınar Parlak, “Bazen bu problemler çok kronikleşip ömür uzunluğu da devam edilebiliyor. Kronikleşip hayat uzunluğu devam ettiğinde, kaçınmalarla birlikte diğer kimi travmaya mahsus belirtilerle birlikte kişinin ömür kalitesini ve ömür doyumunu kıymetli ölçüde düşürebiliyor. Bu nedenle de tedavi edilmesi gereken ve dayanak alınması gereken bir durum” dedi.
İlaç tedavisi ve psikoterapiler uygulanıyor
Travma sonrası gerilim bozukluğunda çoklukla antidepresan ilaçların kullanıldığını kaydeden Selvinaz Çınar Parlak, tedavide çeşitli psikoterapi formüllerinin de uygulandığını belirterek şunları söyledi:
“Eşlik eden öbür psikiyatrik bozukluklar varsa ona nazaran psikiyatri uzmanları değerlendirip ilaç tedavilerini uygulamaktadır. Psikoterapi sistemleri de tekrar travma sonrası gerilim yansılarını gidermekte ve kişinin travmayı aşmasında yardımcı olan tekniklerdir. Bunlar genel olarak konuşma tedavileridir. Bunların başında EMDR dediğimiz travmaya has Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Tekrar Sürece Tekniği. Bu terapi yolu, travmada çok işe yarayan, çok kısa müddette tahlil bulan ve travma tesirini gideren bir terapi tekniğidir. EMDR’nin yanı sıra bilişsel davranışçı terapiler destekleyici psikoterapiler ve birtakım başka psikoterapi teknikleri travma sonrası gerilim bozukluğu yansılarını gidermede yardımcı olmaktadır. Bu terapi usulleri güzel sonuçlar veren ve bireylerin muvaffakiyetle bu durumu ve zorluğu aşmasını sağlayan tekniklerdir.”
Travmatik tesir gözlendiğinde uzmana başvurulmalı
Travmatik bir tesirle karşılaşan kişinin kısa müddette bunu tahlile kavuşturacağını da bilerek bu usullerden yararlanmasını tavsiye eden Parlak, “Bu yollar ülkemizde bilhassa travma sonrası gerilim bozukluğunda psikologların yaptığı akut müdahalelerin düzgün sonuçları görüldükten sonra çok daha yaygın bir halde kullanılıyor. Hem Türk Psikologlar Derneği hem EMDR Türkiye Derneği böylesine toplumsal travmalarda topluca süratli müdahalelerde bulunan kuruluşlar. Sizler de travmatik tesir gözlemlediğinizde süratlice bu biçim kuruluşlardan takviye almaya çalışabilirseniz. Türkiye’nin pek çok yerinde bu hizmetlere ulaşılabilmektedir” dedi.
Uykusuzluk, öfke hali ve tahammülsüzlüğe dikkat
İzmir sarsıntısının akabinde yaşananların yanı sıra beklenmedik ve ani bir formda ortaya çıkan pandemi devrinin de toplumda ve bireylerde travmatik tesirler yaratabildiğini belirten Selvinaz Çınar Parlak, “Bu olaylar hayatın doğal akışını ve ömrün bütünlüğünü bozacak nitelikteydi. Olağan hayat döngüsünü aksattı ve bilhassa hastalığa direkt maruz kalanlar ve mevtle sonuçlananla ve yakınlarını kaybedenler doğal bir halde yaslarını da tutamadılar. Yakınlarını cenazelerine katılamadılar. Onlarla vedalaşamadılar. Hasebiyle bunlar travma tesiri oluşturabilecek sıkıntı tecrübeler. Bunun da doğal bir süreç olarak geçmesini beklemektense burada yaşanan gerilim ve zorlukla bir arada kesinlikle yardım alınması gerekiyor. Sıkıntı ve gerilimli bir periyottan geçiyoruz. Travmatik tesirleri birtakım bireyler için olabilecek bir devirden geçiyoruz. O nedenle bu devirde psikoterapi dayanağı almak gerekiyor. Bilhassa şahısta uykusuzluk, öfke hali, tahammülsüzlük, dikkat dağınıklığı üzere belirtiler varsa ilaç dayanağı alması gerekecek. Kesinlikle bir ruh sıhhati uzmanı ve psikologlardan dayanak almaya çalışalım. Çözülmemiş sorunlar ilerideki hayatta kronikleşmiş kimi sıkıntılara sebebiyet verebiliyor. Bilhassa de kaçınmalar. Bunlarla ilgili süratlice müdahalelerle daha âlâ sonuçlar alınacaktır. O nedenle ben herkese içinden geçtiğimiz bu süreçte de ruhsal takviye alınmasını öneriyorum” diye konuştu.
Hibya Haber Ajansı
